VN-Index khép lại ngày 20/7 tại 1.743,51 điểm, giảm 43,94 điểm, tương đương 2,46%. Nhưng con số khiến bảng điện đáng chú ý hơn là 47 mã tăng đối diện với 312 mã giảm trên HOSE, kèm 33 mã đóng cửa giảm sàn. Đây là một phiên giảm có sức ép lan rộng, không chỉ là vài cổ phiếu vốn hóa lớn kéo chỉ số đi xuống.
Với người mới tham gia thị trường, một phiên mất hơn 40 điểm dễ tạo ra hai phản xạ: hoảng hốt vì chỉ số đỏ đậm, hoặc vội cho rằng giá đã giảm đủ để hồi lại. Cả hai đều bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: bao nhiêu cổ phiếu đang chịu áp lực, và lực bán có được hấp thụ hay chưa?
Thesis của bài viết này khá rõ: phiên 20/7 cho thấy trạng thái bán lan tỏa trên HOSE. Vì vậy, một nhịp xanh của VN-Index ở phiên sau chưa đủ là tín hiệu cân bằng; cần thấy sự cải thiện đồng thời ở mặt bằng cổ phiếu, số mã giảm sàn và cách giá phản ứng với thanh khoản.
Độ rộng thị trường là gì
Bạn có thể hiểu đơn giản độ rộng thị trường là phép đếm số cổ phiếu tăng và giảm trong cùng một phiên. Chỉ số VN-Index đo thay đổi giá trị của một rổ cổ phiếu theo quy mô vốn hóa. Còn độ rộng trả lời một câu đời thường hơn: bảng điện đang xanh ở nhiều nơi, hay đỏ ở nhiều nơi?
Sự khác biệt này quan trọng vì cổ phiếu vốn hóa lớn có ảnh hưởng mạnh hơn lên chỉ số. Nếu vài mã trụ giảm trong khi đa số cổ phiếu còn lại đứng vững, VN-Index vẫn có thể mất nhiều điểm. Khi đó, mức giảm chỉ số không mô tả trọn vẹn mặt bằng thị trường.
Ngược lại, khi phần lớn mã cùng giảm, rủi ro của thị trường không còn nằm gọn ở một nhóm cổ phiếu. Vì vậy, số điểm của VN-Index cần được đọc cạnh tỷ lệ tăng giảm để thấy cả hướng đi lẫn mức độ lan tỏa của phiên giao dịch.
Phiên 20/7 cho thấy bên bán áp đảo trên diện rộng
Trong phiên 20/7, cứ một mã tăng trên HOSE có hơn 6,6 mã giảm. Nếu tính các mã tăng, giảm và đứng giá có dữ liệu, cổ phiếu giảm chiếm khoảng 81%. Tỷ lệ này cho thấy áp lực không chỉ xuất hiện ở một vài cổ phiếu có tỷ trọng lớn, mà đã phủ lên phần lớn bảng điện.
Tín hiệu này không chỉ xuất hiện ở đợt khớp lệnh cuối ngày. Báo Nghệ An ghi nhận sau hơn một giờ giao dịch, số mã giảm trên HOSE đã cao hơn ba lần số mã tăng.Báo Nghệ An Đến cuối phiên, khoảng cách nới rộng thành 47 mã tăng và 312 mã giảm, cho thấy sức ép bán duy trì trong phần lớn thời gian giao dịch.
Điều đó không cho phép suy ra nguyên nhân của từng lệnh bán. Có thể có nhà đầu tư hạ tỷ trọng, xử lý vị thế vay margin, chốt lỗ hoặc cơ cấu danh mục. Dữ liệu độ rộng chỉ xác nhận kết quả quan sát được: số cổ phiếu đi xuống áp đảo.
Ba mươi ba mã giảm sàn nói thêm về cường độ
Một cổ phiếu giảm 0,5% và một cổ phiếu giảm hết biên độ đều chỉ được tính là một mã giảm. Vì vậy, sau khi nhìn độ rộng, nhà đầu tư nên nhìn tiếp số cổ phiếu giảm sàn. Đây là phần cho biết mức giảm đã đi đến đâu ở những mã chịu áp lực mạnh nhất.
HOSE có 33 mã giảm sàn trong phiên 20/7, trong khi chỉ có một mã tăng trần. Khoảng 8,6% số cổ phiếu có dữ liệu tăng, giảm hoặc đứng giá đóng cửa ở mức sàn. Chênh lệch này cho thấy không chỉ sắc đỏ lan rộng, mà một nhóm cổ phiếu đã kết phiên tại mức giá thấp nhất được phép giao dịch trong ngày.
Tuy vậy, giảm sàn không đồng nghĩa với việc cổ phiếu đã hết người mua, cũng không tự động báo hiệu thị trường đã tạo đáy. Một mã có thể chạm sàn rồi hồi lên trước khi đóng cửa, trong khi mã khác vẫn còn lượng dư bán lớn ở giá sàn. Danh sách mã sàn là điểm bắt đầu để quan sát, không phải kết luận cuối cùng.
Với người đang nắm cổ phiếu, điều cần tránh là coi 33 mã sàn như lời thúc giục bán bằng mọi giá. Con số này là tín hiệu về môi trường rủi ro: khả năng nhiều cổ phiếu cùng biến động xấu đang cao hơn. Một nhịp hồi ngắn của chỉ số chưa đủ cho thấy toàn thị trường đã ổn định.
Thanh khoản gần gấp đôi phải được đọc cùng giá
Khối lượng giao dịch trên HOSE đạt khoảng 862,6 triệu cổ phiếu trong ngày 20/7, so với khoảng 435,9 triệu cổ phiếu ở phiên 17/7. Như vậy, khối lượng tăng khoảng 97,9%, tức gần gấp đôi. Nói đơn giản, nhiều cổ phiếu đã được trao tay trong lúc mặt bằng giá đi xuống.
Khối lượng tăng cùng giá giảm thường cho thấy sức ép cung có giao dịch thực đi kèm, thay vì chỉ là một nhịp giá đi xuống trong phiên vắng người tham gia. Nhưng thanh khoản lớn không chứng minh bên bán hoàn toàn thắng, bởi mỗi giao dịch luôn có người mua ở phía đối diện. Nó chỉ cho biết cuộc gặp giữa cung và cầu diễn ra với cường độ cao hơn.
Vì vậy, khối lượng cần được đặt cạnh diễn biến cuối phiên. Nếu thanh khoản còn cao nhưng nhiều cổ phiếu thoát sàn, độ rộng bớt lệch và giá đóng cửa rời vùng thấp trong ngày, lực cầu đang hấp thụ lượng bán tốt hơn. Nếu khối lượng vẫn lớn khi số mã sàn tăng và tỷ lệ giảm tiếp tục áp đảo, cung vẫn là phía cần được theo dõi kỹ hơn.
Phiên kế tiếp cần xác nhận điều gì
Tín hiệu đầu tiên là chênh lệch giữa số mã tăng và giảm có thu hẹp rõ so với mức 47 mã tăng, 312 mã giảm hay không. Thị trường không cần chuyển ngay sang trạng thái xanh toàn diện để cho thấy sự cải thiện. Một nhịp hồi có nhiều cổ phiếu cùng tham gia vẫn đáng tin hơn nhịp hồi chỉ dựa vào một nhóm vốn hóa lớn.
Tín hiệu thứ hai là số mã giảm sàn. Nếu nhiều cổ phiếu rời mức sàn, lượng dư bán được hấp thụ và danh sách giảm sàn ngắn lại so với 33 mã của phiên trước, cường độ áp lực bán có cơ sở để được đánh giá là dịu hơn. Đây là thay đổi ở mặt bằng cổ phiếu, không chỉ ở một con số chỉ số.
Tín hiệu thứ ba là mối quan hệ giữa thanh khoản và giá. Khối lượng lớn đi cùng độ rộng cải thiện và giá đóng cửa cao hơn vùng thấp trong ngày cho thấy bên mua đang hiện diện rõ hơn. Ngược lại, khối lượng co lại trong khi bảng điện vẫn nghiêng mạnh về phía giảm chỉ cho thấy bên bán tạm chậm, chưa phải bằng chứng rằng cầu đã trở lại.
Kết luận sau phiên 20/7 không phải là dự báo đáy hay lời kêu gọi hành động. Dữ liệu hiện có ủng hộ nhận định rằng sức ép bán đã lan rộng trên HOSE. Bởi vậy, yếu tố cần theo dõi trong các phiên tới là sự xác nhận trên diện rộng: tỷ lệ tăng giảm bớt lệch, số mã sàn thu hẹp và giá giữ được khi thanh khoản vẫn cao. Chỉ khi ba tín hiệu này cải thiện cùng nhau, màu xanh của VN-Index mới có thêm trọng lượng để được xem là một nhịp cân bằng của thị trường.