Hơn 70% cổ phiếu trên thị trường đang giao dịch dưới P/E 10 lần. Chỉ nghe đến đó, nhiều người sẽ đi rất nhanh tới kết luận rằng chứng khoán Việt Nam đang rẻ hàng loạt. Với nhà đầu tư mới, phản xạ này rất dễ hiểu.CafeF
Nhưng nói đơn giản thì P/E chỉ trả lời một nửa câu hỏi. Nó cho biết thị trường đang trả bao nhiêu tiền cho một đồng lợi nhuận hiện tại hoặc dự phóng. Nó chưa nói lợi nhuận đó có bền không, chưa nói chỉ số có đang bị vài cổ phiếu lớn kéo lệch hay không, và cũng chưa nói dòng tiền lớn đã sẵn sàng quay lại để đẩy định giá lên một mặt bằng mới chưa.
P/E thấp nói gì, và chưa nói gì
Theo báo cáo VinaCapital công bố ngày 02/06, VN-Index đang giao dịch quanh P/E dự phóng 13 lần, trong khi tăng trưởng lợi nhuận năm 2026 được kỳ vọng khoảng 15%. Ở bề mặt, đây là tổ hợp dữ liệu khá hấp dẫn.VinaCapital
Nhưng con số khiến nhiều người giật mình hơn là phần còn lại của thị trường. VinaCapital và CafeF cùng cho thấy hơn 70% cổ phiếu đang nằm dưới P/E 10 lần, tức là số lượng mã bị thị trường định giá thấp hiện nay rất lớn.VinaCapitalCafeF
Bạn có thể hiểu đơn giản thế này: P/E thấp là một tín hiệu sàng lọc, không phải bản án cuối cùng. Một cổ phiếu có thể rẻ vì bị bỏ quên, nhưng cũng có thể rẻ vì thị trường đang phản ánh trước rủi ro về lợi nhuận, nợ vay hay triển vọng ngành.
Khác biệt quan trọng nhất nằm ở chỗ câu "nhiều cổ phiếu rẻ" không đồng nghĩa với câu "cả thị trường rẻ". Người mua từng mã có thể tìm thấy khá nhiều cơ hội ở vùng định giá thấp, còn người mua theo chỉ số lại đang mua một rổ cổ phiếu mà sức nặng không chia đều cho toàn bộ thị trường.
Khi chỉ số không còn đại diện đều cho mọi cổ phiếu
Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo là tỷ trọng của nhóm doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái Vingroup gồm VIC, VHM, VRE và VPL hiện đã gần 30% vốn hóa VN-Index, tăng từ khoảng 8% cách đây hai năm.VinaCapital Khi một nhóm cổ phiếu chiếm tỷ trọng quá cao, chuyển động của chỉ số sẽ ngày càng phụ thuộc vào nhóm đó. Một nhà đầu tư nhìn bảng điện có thể thấy VN-Index giữ nhịp hoặc tăng, nhưng danh mục cá nhân lại không chạy cùng, vì phần lớn cổ phiếu ngoài nhóm trụ không đi cùng một tốc độ.
VinaCapital cho biết năm ngoái VN-Index tăng khoảng 41%, nhưng nếu loại nhóm liên quan đến Vingroup thì mức tăng chỉ còn khoảng 10%. Trong năm nay, chỉ số chung cũng tiếp tục vượt chỉ số loại nhóm Vingroup khoảng 4-5 điểm phần trăm.CafeFVinaCapital Ở phiên gần nhất, VN-Index đóng cửa tại 1.838,90 điểm, tăng 0,40%.
Đây là chỗ người mới dễ nhầm nhất. Một chỉ số đang giao dịch ở P/E 13 lần không có nghĩa mọi thành phần trong rổ đó đều phản ánh mức định giá tương tự. Vì vậy, trước khi nói "thị trường đang rẻ", cần tách riêng hai lớp: chỉ số đang được định giá ra sao, và phần lớn cổ phiếu đang được định giá ra sao.
Lợi nhuận mạnh là tin tốt, nhưng vẫn phải đọc chất lượng
Mặt tích cực là bức tranh lợi nhuận quý I thực sự tốt. Theo VinaCapital, lợi nhuận của VN-Index trong quý I/2026 tăng 51% so với cùng kỳ, cao hơn rất xa mức kỳ vọng đồng thuận khoảng 15%. Ngay cả khi loại VHM, lợi nhuận toàn chỉ số vẫn tăng khoảng 30%.VinaCapital
Điều này cho thấy thị trường không đứng trên một nền lợi nhuận hoàn toàn yếu. Ngay cả sau khi loại VHM, tốc độ tăng vẫn đủ mạnh để nói rằng phần tích cực của bức tranh là có thật.
Tuy nhiên, phần còn lại của báo cáo cũng nhắc rất rõ rằng lợi nhuận tăng mạnh không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều khỏe như nhau. Riêng VHM ghi nhận mức tăng lợi nhuận tới 850% trong quý I/2026, và VinaCapital lưu ý lợi nhuận bất động sản có thể biến động mạnh theo thời điểm ghi nhận doanh thu.VinaCapital
Bạn có thể hiểu đơn giản ở đây là mẫu số của P/E không đứng yên. Nếu lợi nhuận một quý được đẩy lên bởi các điểm rơi ghi nhận doanh thu hoặc một nhóm doanh nghiệp quá lớn, P/E hiện tại có thể thấp hơn sức khỏe bền vững của phần còn lại. Vì thế, P/E thấp chỉ đáng tin hơn khi đi cùng lợi nhuận đến từ hoạt động chính và khả năng duy trì qua nhiều quý.
Vì sao định giá thấp vẫn chưa kéo được dòng tiền trở lại
Nếu chỉ nhìn vào định giá và lợi nhuận quý I, thị trường có vẻ đã đủ hấp dẫn để dòng tiền quay lại mạnh hơn. Nhưng báo cáo của VinaCapital lại mô tả một bối cảnh khác: gián đoạn tại Eo biển Hormuz, thâm hụt thương mại của Việt Nam tăng từ khoảng 3% GDP trước chiến sự lên trên 6% GDP vào giữa tháng 5, lạm phát vượt 5%, và khối ngoại bán ròng khoảng 2 tỷ USD từ đầu năm sau khi đã bán ròng khoảng 5 tỷ USD trong năm 2025.VinaCapital
Không nên đọc đoạn này như một công thức nhân quả đơn giản, theo kiểu chỉ vì Hormuz mà thị trường bị giữ P/E thấp. Điều đúng hơn là thị trường đang cùng lúc chịu nhiều lực cản: lạm phát có thể giữ mặt bằng lãi suất cao hơn, thương mại và tỷ giá làm nhà đầu tư thận trọng hơn, còn khối ngoại bán ròng tiếp tục đè lên nhóm vốn hóa lớn. Bằng chứng hiện có chưa đủ để tách riêng yếu tố nào nặng nhất, nhưng đủ để giải thích vì sao định giá thấp chưa tự chuyển thành giá tăng.
Đây cũng là khác biệt giữa "rẻ" và "sẵn sàng tăng". Một tài sản có thể đang rẻ hơn lịch sử, nhưng nếu chi phí vốn chưa hạ và dòng tiền tổ chức chưa quay lại, thị trường có thể ở vùng định giá thấp lâu hơn kỳ vọng.
Khung đọc đơn giản hơn cho người mới
Với nhà đầu tư F0, cách dùng P/E an toàn hơn là xem nó như bộ lọc đầu vào. Trước hết, dùng P/E để khoanh vùng những doanh nghiệp hoặc nhóm ngành đang bị thị trường trả giá thấp. Sau đó, kiểm tra lợi nhuận đến từ hoạt động cốt lõi hay từ yếu tố một lần. Cuối cùng, nhìn thêm nợ vay, dòng tiền, biên lợi nhuận và vị thế ngành trước khi nghĩ tới chuyện thị trường có đang bỏ quên doanh nghiệp đó hay không.
Bước nữa là đặt từng cổ phiếu vào đúng bối cảnh chung. Nếu chỉ số bị chi phối bởi một vài mã rất lớn, bạn không thể dùng chuyển động của VN-Index để suy ra toàn bộ phần còn lại. Nếu khối ngoại vẫn bán ròng và mặt bằng lãi suất còn là dấu hỏi, bạn cũng không nên kỳ vọng mọi cổ phiếu P/E thấp sẽ cùng lúc được định giá lại.
Kết luận nên đi thẳng vào một ý: P/E thấp là điểm bắt đầu tốt, nhưng chưa đủ để gọi cả thị trường là rẻ. Dữ liệu hiện nay ủng hộ nhận định rằng chứng khoán Việt Nam đang có nhiều cổ phiếu định giá thấp, nhưng cơ hội chỉ rõ nét hơn khi nhà đầu tư tách được cổ phiếu rẻ vì bị bỏ quên khỏi cổ phiếu rẻ vì rủi ro đang được phản ánh vào giá. Những tín hiệu đáng theo dõi tiếp theo vẫn là chất lượng lợi nhuận ở các quý tới, nhịp bán ròng của khối ngoại và mức độ bền của lạm phát.VinaCapital