Mốc gần 13,16 triệu tài khoản chứng khoán nghe rất dễ tạo cảm giác hưng phấn. Nói đơn giản thì con số này cho thấy ngày càng nhiều người bước qua cánh cửa đầu tiên để vào thị trường. Nhưng cánh cửa mở tài khoản không phải lúc nào cũng là cánh cửa dẫn thẳng tới lợi nhuận, nhất là với nhà đầu tư mới.
Điều này quan trọng vì F0 thường đọc thị trường theo một logic rất tự nhiên: nhiều người tham gia hơn thì cơ hội phải rộng hơn, và chỉ số tăng thì danh mục của mình cũng nên tăng theo. Thực tế của tháng 5 và cả phiên 5/6 cho thấy logic đó chưa chắc đúng. Trong một thị trường mà dòng tiền đi có chọn lọc, số người vào thêm chỉ nói về độ phủ, còn kết quả đầu tư vẫn phụ thuộc vào việc tiền đang chảy qua nhóm nào.
13,16 triệu tài khoản nói gì và chưa nói gì
Theo số liệu DNSE dẫn lại từ VSDC, đến cuối tháng 5 thị trường chứng khoán Việt Nam đã có gần 13,16 triệu tài khoản giao dịch, tăng hơn 256.200 tài khoản so với cuối tháng trước. Riêng nhà đầu tư cá nhân trong nước có thêm hơn 255.700 tài khoản, nâng tổng số của nhóm này lên hơn 13,09 triệu tài khoản.DNSE
Bạn có thể hiểu đơn giản thế này: thị trường đang phổ biến hơn trong đời sống tài chính cá nhân. Mở tài khoản đã thuận tiện hơn, chi phí tiếp cận thấp hơn và tâm lý sẵn sàng thử sức với chứng khoán cũng lớn hơn. Đó là tín hiệu tích cực về chiều rộng của thị trường, nhưng nó không tự động nói rằng mặt bằng cơ hội đang trải đều cho số đông.
Lý do nằm ở chỗ tài khoản là số người đứng trước thị trường, còn lợi nhuận là câu chuyện diễn ra bên trong thị trường. Hai thứ liên quan với nhau, nhưng không đi cùng tốc độ. Một tháng có thêm hàng trăm nghìn tài khoản mới vẫn có thể là một tháng mà người mua sai nhóm cổ phiếu thấy danh mục ì ạch.
Vì sao chỉ số tăng mà danh mục vẫn không tăng
Điểm dễ gây hiểu nhầm nhất với F0 là cách vận hành của VN-Index. Đây là chỉ số theo trọng số vốn hóa, nghĩa là cổ phiếu càng lớn thì sức nặng lên chỉ số càng cao. Khi một vài mã vốn hóa lớn đi lên đủ mạnh, chúng có thể giữ chỉ số xanh ngay cả lúc phần còn lại của thị trường không thật sự khỏe.
Nói theo cách đời thường, VN-Index giống như nhiệt độ đo ở mặt hồ, còn danh mục của mỗi người lại là vị trí đang đứng trong dòng nước. Mặt hồ có thể nhìn yên và vẫn cao hơn hôm qua, nhưng dòng chảy ở chỗ bạn đứng có thể đang yếu đi. Nếu danh mục thiên về cổ phiếu vừa và nhỏ, hoặc nằm ngoài nhóm được dòng tiền ưu tiên, cảm giác lệch pha sẽ xuất hiện rất rõ.
Tháng 5 cho thấy sức khỏe thị trường không lan đều
Theo thống kê từ HoSE được Tạp chí Kinh tế Tài chính dẫn lại, VN-Index kết thúc tháng 5 ở 1.863,49 điểm, tăng 0,51% so với tháng trước. Nhưng trong cùng giai đoạn, VNAllshare giảm 0,69% và VN30 giảm 1,27%.TCKTTC
Nhìn vào con số này, điều đáng nhớ không phải là 0,51% quá lớn hay quá nhỏ. Điều đáng nhớ là chỉ số headline còn xanh trong khi hai thước đo rộng hơn đã yếu đi. Với nhà đầu tư mới, đây là khác biệt rất quan trọng: thị trường không thiếu người mua, nhưng lực mua đó chưa đủ rộng để nâng đồng đều mặt bằng cổ phiếu.
Phân hóa ngành cũng kể cùng một câu chuyện. Trong tháng 5, nhóm năng lượng tăng 9,76%, dịch vụ tiện ích tăng 6,86% và tài chính tăng 1,38%; ngược lại, tiêu dùng không thiết yếu giảm 5,42%, công nghệ thông tin giảm 5,18% và vật liệu xây dựng giảm 4,44%.TCKTTC Nếu danh mục nằm ở phần giảm, cảm giác “thị trường đang lên” gần như không chạm được tới ví tiền của người cầm cổ phiếu.
Thêm một chi tiết nữa dễ bị bỏ qua là thanh khoản tháng 5 không hề biến mất. Giá trị giao dịch bình quân trên thị trường cổ phiếu đạt hơn 24.343 tỷ đồng mỗi ngày, tăng 1% so với tháng trước, nhưng khối lượng giao dịch bình quân lại giảm 2,49%. Nhà đầu tư nước ngoài cũng bán ròng hơn 18.991 tỷ đồng trong tháng.TCKTTC
Điều đó cho thấy tiền vẫn có mặt, nhưng không đứng khắp nơi cùng lúc. Dòng tiền đi trước thường chọn những điểm có tính dẫn dắt cao hơn, thanh khoản tốt hơn hoặc câu chuyện rõ ràng hơn. Với F0, đây là chỗ rất dễ nhầm giữa “có tiền vào thị trường” và “cổ phiếu mình cầm sẽ được kéo lên”.
Phiên 5/6 nhắc lại bài học về độ rộng
Đến phiên 5/6, độ lệch giữa chỉ số và trải nghiệm danh mục vẫn còn rất rõ. Dữ liệu nội bộ Investify ghi nhận VN-Index đóng cửa ở 1.838,90 điểm, tăng 0,40%. Nhưng ngay trong phiên xanh đó, trên HOSE chỉ có 105 mã tăng và 203 mã giảm.
Con số này quan trọng hơn vẻ ngoài của chỉ số vì nó đo độ rộng thị trường theo cách trực diện nhất. Nếu số mã giảm gần gấp đôi số mã tăng, nhịp xanh đó chưa phải là nhịp lan tỏa. Nó có thể là phiên mà một phần thị trường đủ khỏe để giữ mặt chỉ số, trong khi phần đông cổ phiếu còn lại vẫn chịu áp lực điều chỉnh hoặc thiếu lực cầu theo sau.
Khi soi theo nhóm vốn hóa, bức tranh còn rõ hơn. Cùng phiên 5/6, VN30 chỉ tăng nhẹ 0,20%, trong khi VNMidCap giảm 0,62% và VNSmallCap giảm 0,34%. Điều này có nghĩa là một danh mục thiên về cổ phiếu vừa và nhỏ hoàn toàn có thể đỏ, dù người chỉ nhìn bảng tin về VN-Index sẽ nghĩ thị trường đang ổn.
Đây cũng là lý do nhiều F0 gặp cảm giác hụt nhịp sau khi vừa mở tài khoản hoặc mới tăng tỷ trọng. Họ bước vào đúng lúc thị trường còn giữ được sắc xanh ở bề mặt, nhưng tiền thực tế lại chỉ chạy qua một số túi thanh khoản nhất định.
F0 nên nhìn gì ngoài VN-Index
Nếu chỉ nhìn một con số, F0 rất dễ mua nhầm cảm giác yên tâm. Cách đọc thực tế hơn là đặt VN-Index cạnh ít nhất ba câu hỏi. Độ rộng hôm nay nghiêng về bên tăng hay bên giảm. Nhóm vốn hóa vừa và nhỏ có đi cùng chiều với chỉ số chung hay không. Dòng tiền có lan sang nhiều ngành hay chỉ tập trung ở một vài cụm dẫn dắt.
Nói đơn giản hơn, đừng hỏi “thị trường có tăng không” rồi dừng lại ở đó. Hãy hỏi “phần nào của thị trường đang tăng”, “danh mục của mình đang nằm ở đâu” và “đà tăng đó có lan ra ngoài nhóm trụ chưa”. Ba câu hỏi này giúp người mới tránh được sai lầm rất phổ biến là nhìn chỉ số rồi mặc định tài khoản của mình phải phản ứng giống chỉ số.
Luận điểm chính của giai đoạn này khá rõ: thị trường đông người hơn, nhưng cơ hội chưa vì thế mà được chia đều hơn. Chừng nào độ rộng còn yếu và nhóm vừa, nhỏ còn thường xuyên đi chậm hơn nhóm dẫn dắt, VN-Index vẫn chỉ nên được xem là điểm bắt đầu của việc đọc thị trường, không phải câu trả lời cuối cùng cho sức khỏe của danh mục. Những tín hiệu đáng theo dõi trong các phiên tới là độ rộng có cải thiện bền hơn hay không, và liệu dòng tiền có bắt đầu lan từ nhóm trụ sang phần còn lại của thị trường hay chưa.