Bức tranh lớn cho thấy điều đáng lo ngại: cuộc khủng hoảng năng lượng không còn là dòng tin trên Reuters hay Bloomberg nữa — nó đã len vào từng trạm xăng, từng lớp học, từng ngân sách gia đình ở Đông Nam Á.
Kể từ khi xung đột Mỹ-Israel với Iran bùng nổ cuối tháng 2/2026, eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển khoảng 20% sản lượng dầu thô và khí hóa lỏng toàn cầu — gần như bị phong tỏa. Hệ quả trực tiếp: giá dầu Brent phiên 26/3 vượt mốc 106 USD/thùng, tăng gần 6% chỉ trong một phiên sau khi Iran từ chối đàm phán trực tiếp với Mỹ.NPR
Tổng thống Trump đã gia hạn tối hậu thư yêu cầu Iran mở lại Hormuz đến ngày 6/4/2026, nhưng dòng tiền toàn cầu chưa thấy bất kỳ tín hiệu xuống thang nào.
Giá dầu Brent — cú sốc chưa có hồi kết
Nhìn vào biểu đồ, giai đoạn trước xung đột Brent dao động quanh 60-70 USD/thùng — mức khá ổn định. Nhưng chỉ trong vòng một tháng kể từ khi Hormuz bị siết chặt, giá đã tăng gần gấp đôi. Đỉnh 112,2 USD ghi nhận ngày 20/3 cho thấy thị trường đang wired-in với rủi ro nguồn cung, và mọi tin xấu đều được phản ánh gần như tức thì.
Dòng tiền đang dịch chuyển — từ kỳ vọng “dầu rẻ mãi” sang trạng thái phòng thủ, đẩy giá năng lượng lên mức mà nhiều nền kinh tế châu Á không thể chịu đựng lâu dài.
Đông Nam Á: Trường học đóng cửa, cơ quan nhà nước cắt giờ làm
Lào chịu tác động nặng nhất khu vực. Ngày 19/3, Chính phủ cắt tuần học xuống còn 3 ngày, áp dụng toàn bộ trường công lẫn tư thục.Laotian Times Tính đến 11/3, đã có 1.068 trên tổng số 2.538 trạm xăng đóng cửa — hơn 40% — sau khi Thái Lan cắt giảm 25% xuất khẩu nhiên liệu sang Lào.
Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng toàn quốc ngày 24/3. Nước này nhập khẩu tới 95% dầu thô từ Trung Đông, dự trữ nhiên liệu chỉ đủ khoảng 45 ngày. Các cơ quan chính phủ đã chuyển sang tuần làm việc 4 ngày từ 9/3.Bloomberg
Pakistan đóng cửa toàn bộ trường học từ 10/3, dự kiến 2 tuần nhưng đang xem xét gia hạn. Giá xăng tăng 20% trong một tuần, dự trữ dầu chỉ đủ 28 ngày.Al Jazeera
Ngoài ra, Thái Lan yêu cầu công chức làm việc tại nhà, Bangladesh đóng cửa đại học sớm, Myanmar áp dụng luân phiên ngày lái xe, Campuchia đưa thuế nhập khẩu nhiên liệu về 0%. Bức tranh chung là một khu vực đang chạy đua tiết kiệm từng lít xăng.
IEA giải phóng 400 triệu thùng — lớn nhất lịch sử nhưng liệu có đủ?
Lần cuối cùng IEA phối hợp xả kho dự trữ quy mô lớn là năm 2022, sau chiến tranh Nga-Ukraine, với 182 triệu thùng. Lần này, con số gấp hơn hai lần: 400 triệu thùng từ 32 quốc gia.Al Jazeera Nhật Bản đóng góp 80 triệu thùng (tương đương 15 ngày nhu cầu nội địa), Hàn Quốc 22,46 triệu thùng, Anh 13,5 triệu thùng.
Nhưng giá dầu vẫn tăng. Khi lượng dầu qua Hormuz chỉ còn dưới 10% so với trước xung đột, việc xả kho dự trữ chỉ mang tính giảm sốc ngắn hạn — như uống thuốc giảm đau khi chưa chữa được bệnh.
Việt Nam — tương đối chủ động nhờ lọc dầu nội địa
Trong bối cảnh nhiều nước lao đao, Việt Nam triển khai đồng bộ nhiều công cụ ứng phó:
- Quỹ bình ổn giá xăng dầu tiếp tục hoạt động, làm chậm tốc độ tăng giá bán lẻ tới người tiêu dùng.
- Giảm thuế nhập khẩu: Nghị định 72/2026/NĐ-CP (ban hành 9/3) đưa thuế MFN nhiên liệu về 0%.
- Tăng dự trữ chiến lược: mua thêm 4 triệu thùng dầu và triển khai xây kho dự trữ chiến lược tại Nghi Sơn.
- Hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất đáp ứng khoảng 70% nhu cầu nội địa. Nghi Sơn đảm bảo nguyên liệu đến hết tháng 5/2026.Truyền hình Thanh Hóa
- Hỗ trợ Lào: cung cấp 50 triệu lít nhiên liệu và cho phép quá cảnh nhiên liệu từ bên thứ ba.Laotian Times
Nhờ tự chủ nguồn cung ở mức tương đối cao, giá xăng Việt Nam hiện thấp hơn nhiều nước trong khu vực. Đây là lợi thế cạnh tranh rõ ràng — nhưng không có nghĩa là miễn nhiễm hoàn toàn.
Áp lực lạm phát — con số không nói dối
CPI tháng 2/2026 tăng lên 3,35% (từ 2,53% tháng 1), trong đó nhóm nhà ở, điện, nước, nhiên liệu tăng 5,60%. CPI lõi đạt 3,74% — cho thấy áp lực giá đang lan tỏa rộng hơn, không chỉ từ năng lượng mà đã ngấm vào chi phí vận tải, sản xuất, và giá hàng hóa tiêu dùng.
Với Brent duy trì trên 100 USD/thùng, mục tiêu CPI dưới 4,5% năm 2026 đang bị thách thức nghiêm trọng. Ba kịch bản giá dầu cần theo dõi:
- Đàm phán thành công, Brent về 72-80 USD — xác suất thấp trong ngắn hạn.
- Căng thẳng kiểm soát được, Brent 80-100 USD — kịch bản cơ sở.
- Xung đột leo thang, Brent trên 100 USD kéo dài — kịch bản rủi ro cao.
Nhà đầu tư cần chú ý điều gì?
Dòng tiền đang dịch chuyển rõ rệt. Bối cảnh năng lượng hiện tại tạo rủi ro cho nhóm tiêu thụ năng lượng lớn — vận tải, hàng không, sản xuất thâm dụng điện — nhưng đồng thời mở cơ hội ở nhóm năng lượng tái tạo và các doanh nghiệp tự chủ nguồn cung.
Những mốc cần theo dõi sát: deadline 6/4 của Trump với Iran, tốc độ rút kho dự trữ toàn cầu, sản lượng lọc dầu nội địa Việt Nam, và CPI tháng 3. Điều quan trọng nhất trong giai đoạn này là giữ đầu lạnh, theo sát dữ liệu, và không để cảm xúc dẫn dắt quyết định đầu tư.
