Hơn 10.430 tỷ đồng khối lượng nhà thầu đã làm ở thành phần 3 của sân bay Long Thành vẫn chưa được thanh toán. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng gửi Thủ tướng và Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, do Thanh Niên đăng ngày 24/10, khâu lập hồ sơ, nghiệm thu và thanh toán là điểm nghẽn lớn nhất của chặng nước rút.Thanh Niên
Con số tiến độ chung nghe khá yên tâm: dự án thành phần 3 do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư đã đạt khoảng 74.284,38 trên 86.348,6 tỷ đồng giá trị sản lượng, tương đương 86,03%.Thanh Niên Nhưng phần chưa xong lại rơi vào đúng những công trình mà hành khách sẽ bước qua đầu tiên. Với góc nhìn chính sách và hạ tầng, câu hỏi đáng đặt ra là mốc khai thác giai đoạn 1 trong năm 2026 đang vướng ở đâu, và gỡ chỗ nào trước.
Phần chưa xong nằm ở trung tâm
Trong 12 gói thầu xây lắp đang triển khai, 8 gói dự kiến hoàn thành trong tháng 12, gồm hai đường cất hạ cánh, sân đỗ tàu bay nhà ga, hệ thống cấp nhiên liệu và công trình xử lý nước thải. Bốn gói còn lại được Bộ Xây dựng nêu là rất khó hoàn thành trong tháng 12.Thanh Niên Theo ACV, đây cũng là bốn gói nằm trên đường găng tiến độ của dự án.FireAnt
Gói 5.10, nhà ga hành khách. Gói này đạt 83,05% giá trị hợp đồng, tăng 5,68% so với kỳ báo cáo ngày 5/9. Phần còn lại chủ yếu là hoàn thiện kiến trúc và lắp thiết bị: máy soi chiếu hành lý ký gửi mới xong 38/53 máy, thiết bị dẫn đỗ tàu bay đạt 73/130 bộ, hệ thống cấp điện mặt đất cho tàu bay đạt 36/68 bộ. Trong 51 kịch bản thử nghiệm vận hành liên động có tải, còn 16 kịch bản chưa được phê duyệt, và các hệ thống cơ điện, phòng cháy chữa cháy, điều hòa không khí chưa thể chạy thử.Thanh Niên
Gói 4.8, giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật. Gói này đạt 80,60%, còn khoảng 43 km đường cấp 3 và 8 km đường trục chính phải làm. Công trường mới huy động được 1.440 trên 2.515 nhân sự theo cam kết.Thanh Niên Việc cung ứng 100.000 tấn bê tông nhựa còn lại cũng gặp khó vì nguồn đá và nhựa đường đang thiếu.Tiền Phong
Gói 7.8, nhà ga hàng hóa số 1. Gói này mới đạt 47,04%, chỉ tăng 3,3% so với kỳ trước. Hệ thống kho hàng tự động phải đặt từ nhà cung cấp nước ngoài và sớm nhất tháng 2/2027 mới về tới công trường, trong khi hợp đồng hẹn hoàn thành tháng 10/2026.Thanh Niên
Gói 11.5, nhà để xe. Đây là gói thấp nhất, với 42,93% giá trị hợp đồng và chỉ tăng 1,63% so với kỳ trước. Báo cáo nêu liên danh Coteccons, CC1, Fecon không huy động đủ lực lượng thi công trong một thời gian dài.Thanh Niên
Tiền đã có, hồ sơ chưa đi kịp
Bộ Xây dựng không đặt nguyên nhân chính ở việc ACV thiếu vốn. Bên cạnh việc nhà thầu chưa đủ nhân công và cán bộ kỹ thuật theo cam kết, điểm nghẽn lớn nhất là công tác lập, trình hồ sơ nội nghiệp và thủ tục nghiệm thu, thanh toán. Khối lượng thi công tồn đọng chưa thanh toán ở thành phần 3 đã vượt 10.430 tỷ đồng.Thanh Niên Theo Tiền Phong, con số này đến từ báo cáo của chính ACV, và vướng mắc nặng nhất là thanh toán hạng mục thiết bị ở gói 5.10, khiến nhà thầu thi công cầm chừng.Tiền Phong
Ngày 21/10, ACV cho biết đã thực hiện 7 đợt thanh toán với tổng giá trị khoảng 6.300 tỷ đồng trong khoảng 5 tháng qua, và đã chuẩn bị đủ kinh phí để tiếp tục thanh toán những khối lượng đủ điều kiện.FireAnt Đặt hai con số cạnh nhau, khoản đang tồn đọng lớn gấp hơn 1,6 lần số tiền ACV đã trả trong khoảng 5 tháng.
Hai thông tin này không mâu thuẫn nếu nhìn vào cụm từ "đủ điều kiện". Một khối lượng chỉ được trả tiền khi hồ sơ nghiệm thu hoàn tất. Với thiết bị, việc này còn phức tạp hơn: Bộ Xây dựng kiến nghị ACV xử lý cả việc điều chỉnh vật tư, thiết bị so với thiết kế đã được phê duyệt.Tiền Phong Nói cách khác, tiền nằm sẵn ở phía chủ đầu tư, khối lượng đã làm nằm sẵn ở công trường, còn thứ chưa nối được hai đầu là bộ hồ sơ.
Báo cáo cũng nêu chuỗi hệ quả: dòng tiền chậm ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng huy động nguồn lực của nhà thầu, dẫn tới thi công cầm chừng. Báo cáo không chia phần tồn đọng cho từng gói hay từng nhà thầu, nên bài này cũng không suy ra con số đó.
Tiền không giải thích được hết
Nếu chỉ nhìn khoản 10.430 tỷ đồng, người đọc dễ kết luận rằng thanh toán xong thì tiến độ sẽ bắt kịp. Báo cáo không cho phép kết luận gọn như vậy, vì còn ít nhất hai nguyên nhân đứng độc lập với dòng tiền.
Nguyên nhân thứ nhất là nhân lực có tay nghề. Ở nhà ga hành khách, liên danh Vietur thiếu thợ hàn kỹ thuật cao: khu tuynel chỉ có 17 thợ hàn và 5 robot hàn, còn Trung tâm năng lượng có 4 thợ hàn cho hơn 640 mối hàn chuyên dụng.Thanh Niên Trả tiền nhanh hơn có thể giúp nhà thầu tuyển thêm người, nhưng thợ hàn kỹ thuật cao không thể có ngay trong vài tuần.
Nguyên nhân thứ hai là thiết bị nhập khẩu và vật liệu. Kho hàng tự động của nhà ga hàng hóa về muộn vì lịch giao của nhà cung cấp nước ngoài, không phải vì tiền. Bê tông nhựa của gói 4.8 thiếu vì đá và nhựa đường khan hiếm, nên Bộ Xây dựng kiến nghị UBND TP. Đồng Nai ưu tiên nguồn cung.Thanh Niên
Số liệu giữa các bên cũng chưa khớp. Ở gói 4.8, ACV cho biết liên danh đang huy động hơn 2.000 nhân sự và gần 200 máy móc, thiết bị,FireAnt cao hơn mức 1.440 người trong báo cáo của Bộ Xây dựng. Hai con số có thể được chốt ở hai thời điểm khác nhau, và chưa có nguồn nào giải thích phần chênh.
Vì vậy, dữ liệu hiện có ủng hộ một bức tranh có thứ tự. Khâu hồ sơ, thanh toán là nút lớn nhất theo đánh giá của Bộ Xây dựng và tác động lên mọi gói. Nhân lực có tay nghề là nút riêng của nhà ga hành khách và nhà để xe. Thiết bị nhập khẩu là nút riêng của nhà ga hàng hóa, và gỡ tiền không làm nó về sớm hơn.
Ai đang chờ
Với người nắm cổ phiếu ACV, câu hỏi là khi nào Long Thành bắt đầu có doanh thu khai thác. Theo chủ trương Quốc hội mà Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhắc lại, giai đoạn 1 phải hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2026.Thanh Niên ACV cũng đã nói tới phương án khai thác từng phần ở nhà ga hàng hóa và đưa một phần nhà để xe vào sử dụng trong giai đoạn đầu.FireAnt Nghĩa là ngay cả khi sân bay mở cửa đúng năm 2026, công suất ban đầu nhiều khả năng chưa đầy đủ.
Với người nắm cổ phiếu nhà thầu, cái tên rõ nhất trong báo cáo là Coteccons (CTD), CC1 và Fecon (FCN) ở gói nhà để xe. Phía nhà ga hành khách là liên danh Vietur do IC Ictas đứng đầu. Vì báo cáo không nêu phần tồn đọng của từng nhà thầu, chưa ai biết khoản đã làm mà chưa thành tiền của từng doanh nghiệp là bao nhiêu. Điều rõ hơn là hình dạng rủi ro đã thay đổi: Bộ Xây dựng kiến nghị ACV kiên quyết xử lý hoặc điều chuyển khối lượng của đơn vị không đáp ứng cam kết nhân lực,Thanh Niên và ACV cho biết đã chuyển giao một số phần việc cho nhà thầu khác.FireAnt Với nhà thầu chậm, rủi ro không chỉ là tiền về muộn mà còn là mất một phần khối lượng hợp đồng.
Điều chưa biết và các mốc sẽ trả lời
Điều lớn nhất chưa biết là ngày hoàn thành chính xác của thành phần 3. Bộ Xây dựng đã kiến nghị chủ đầu tư sớm xác định thời điểm hoàn thành, cùng với việc xử lý dứt điểm vướng mắc thanh toán cho nhà thầu.Tiền Phong Đến nay mốc đó chưa được công bố.
Ba tín hiệu đáng theo dõi trong những tuần tới:
- ACV công bố mốc hoàn thành thành phần 3 và tiến độ giảm khoản tồn đọng hơn 10.430 tỷ đồng.
- 16 kịch bản thử nghiệm liên động của nhà ga được phê duyệt, vì nhà ga không thể vận hành khi các hệ thống cơ điện, phòng cháy chữa cháy chưa chạy thử.
- Báo cáo tài chính quý III của các nhà thầu niêm yết, ở các khoản phải thu khách hàng và tài sản hợp đồng.
Luận điểm của bài khá rõ: khâu hồ sơ, nghiệm thu là nút thắt lớn nhất, nhưng không phải nút thắt duy nhất. Nếu khoản tồn đọng giảm nhanh trong khi nhân lực ở nhà ga và nhà để xe vẫn thiếu, nút thắt đã chuyển hẳn sang phía nhà thầu và khả năng điều chuyển khối lượng sẽ cao hơn. Nếu khoản tồn đọng đứng yên, lời giải thích "thi công cầm chừng vì chưa được trả tiền" vẫn còn nguyên giá trị, và mốc khai thác cuối năm sẽ phụ thuộc nhiều nhất vào tốc độ hoàn tất hồ sơ nghiệm thu của ACV và nhà thầu.