Nhìn vào con số tổng, tháng 9 là một tháng khối ngoại bán mạnh: 4.848,5 tỷ đồng bán ròng trên HoSE. Nhưng khi tách theo từng mã, bức tranh hẹp hơn nhiều. Gần 99% giá trị đó nằm ở đúng ba cổ phiếu là VHM, VIC và VPB. Phần còn lại của sàn, cộng tất cả các mã khác, gần như hòa.
Điều này quan trọng với cách đọc số liệu. Một con số bán ròng lớn thường được hiểu là dòng vốn ngoại đang rút khỏi cả thị trường. Số liệu tháng 9 cho thấy áp lực rơi chủ yếu lên người đang nắm ba mã vốn hóa lớn, chứ không trải đều.
Quy mô: gấp gần ba lần tháng 8
Theo thống kê của Báo Đầu tư Chứng khoán (ĐTCK), riêng trên HoSE, khối ngoại bán ròng 202,6 triệu cổ phiếu, giá trị 4.848,5 tỷ đồng trong tháng 9. Mức này tăng 45,8% về khối lượng và 192,6% về giá trị so với tháng 8.ĐTCK Tính ngược từ mức tăng đó, tháng 8 khối ngoại chỉ bán ròng khoảng 1.660 tỷ đồng trên HoSE (phép tính của Investify).
Cộng cả ba sàn, giá trị bán ròng là 4.673,7 tỷ đồng, thấp hơn con số riêng của HoSE.ĐTCK Phép trừ cho thấy trên HNX và UPCoM gộp lại, khối ngoại thực ra mua ròng khoảng 175 tỷ đồng. Như vậy, toàn bộ áp lực bán nằm ở sàn lớn nhất.
Tháng 9 cũng không phải một tháng bán một chiều. Khối ngoại từng mua ròng hơn 1.000 tỷ đồng trong phiên 18/9, và khoảng 700–800 tỷ đồng mỗi phiên 14/9 và 15/9.ĐTCK Chiều bán dồn về cuối tháng: phiên 30/9 là phiên bán ròng thứ sáu liên tiếp.Vietstock Cùng tháng, VN-Index giảm 63,5 điểm, tương ứng 3,47%, và đóng tháng ở 1.768,62 điểm.ĐTCK
Ba mã gánh gần trọn con số
Điều đáng chú ý nằm ở bảng xếp hạng theo mã. VHM bị bán ròng 2.408,5 tỷ đồng, VIC gần 1.247 tỷ đồng, còn VPB 1.132,8 tỷ đồng, tương ứng 45,8 triệu cổ phiếu.ĐTCK VPB cũng là mã bị bán ròng nhiều nhất tính theo khối lượng.
Cộng lại, ba mã này chiếm khoảng 4.788 tỷ đồng, tức gần 99% giá trị bán ròng trên HoSE. Riêng VHM đã chiếm khoảng một nửa. Nói cách khác, nếu chỉ nhìn vào con số tổng, nhà đầu tư dễ nghĩ cả sàn đang bị bán, trong khi thực tế lực bán tập trung ở một góc rất hẹp.
Áp lực ở VHM kéo dài đến tận phiên cuối tháng. Trong phiên 30/9, VHM tiếp tục bị bán ròng mạnh nhất với khoảng 329 tỷ đồng, xếp sau là TCB khoảng 156 tỷ đồng và VIC khoảng 82 tỷ đồng.ĐTCK Như vậy, chuỗi bán ở VHM chưa có dấu hiệu dừng lại khi tháng khép sổ.
Bỏ ba mã ra, phần còn lại gần hòa
Nếu trừ VHM, VIC và VPB, tất cả các mã còn lại trên HoSE cộng lại chỉ bị bán ròng khoảng 60 tỷ đồng. Con số nhỏ này không có nghĩa là khối ngoại đứng yên ở các mã khác. Nó là kết quả của hai chiều mua và bán bù trừ cho nhau.
Ở chiều bán, các ngân hàng lớn là TCB, CTG và VCB đều bị bán ròng khoảng 400–450 tỷ đồng mỗi mã. Ở chiều mua, FPT được mua ròng hơn 865 tỷ đồng, tương ứng 11,5 triệu cổ phiếu, và tiếp tục đứng đầu danh sách mua ròng như tháng 8, khi mã này được mua ròng hơn 879 tỷ đồng.ĐTCK Phần mua ở FPT và một số mã khác đã bù gần hết phần bán ở nhóm ngân hàng.
Với người đang nắm cổ phiếu ngoài ba mã kể trên, con số hơn 4.800 tỷ đồng vì thế dễ bị đọc sai. Trong tháng 9, dòng vốn ngoại không rút đều khỏi mọi cổ phiếu. Nó rút mạnh ở ba mã vốn hóa lớn, bán vừa phải ở vài ngân hàng lớn, và vẫn mua vào ở FPT.
So với tháng 8: phần tăng đến từ hai mã nhà Vingroup
Để so hướng giữa hai tháng, có thể dùng số liệu giao dịch theo mã trong cơ sở dữ liệu của Investify. Bộ số này cho kết quả thấp hơn số của ĐTCK ở VIC và VPB do khác cách tổng hợp, nên chỉ phù hợp để so sánh chiều thay đổi, không dùng để thay số tuyệt đối.
Theo bộ số đó, VHM bị bán ròng khoảng 2.366 tỷ đồng trong tháng 9, so với khoảng 998 tỷ đồng trong tháng 8. VIC tăng từ khoảng 176 tỷ đồng lên khoảng 909 tỷ đồng. Riêng VPB gần như không đổi, quanh 820 tỷ đồng mỗi tháng.
Đọc theo hướng này, phần tăng mạnh của tháng 9 đến chủ yếu từ VHM và VIC. Lực bán ở VPB không phải chuyện mới, nó đã ở mức tương tự từ tháng 8.
Lý do bán: chưa có lời giải thích chính thức
Các bài báo và bản tin của công ty chứng khoán trong những ngày cuối tháng 9 chủ yếu ghi nhận giá trị bán ròng theo mã, chưa nêu nguyên nhân riêng cho việc khối ngoại bán mạnh VHM và VPB. Thời báo Tài chính Việt Nam dùng cụm từ "chốt lời" khi mô tả lực bán ở VHM.TBTCVN Tuy nhiên, đây là cách tờ báo diễn giải tâm lý giao dịch, không phải lời xác nhận từ phía nhà đầu tư nước ngoài.
Với VPB, CafeF ghi nhận mã này bị bán ròng khoảng 249 tỷ đồng trong phiên 29/9 nhưng không kèm lý do.CafeF Vì vậy, bài viết này không gán động cơ cho lực bán. Điều có thể nói chắc hơn là ai đang đứng ở phía bên kia giao dịch.
Ai nhận phần cổ phiếu khối ngoại bán ra
Khi khối ngoại bán ròng, lượng cổ phiếu đó phải có người mua. Ở VPB, bên mua lớn đã lộ diện. Trong 15 phiên từ 8/9 đến 28/9, khối tự doanh của các công ty chứng khoán mua ròng hơn 1.925 tỷ đồng cổ phiếu VPB.CafeF Bài báo gắn dòng tiền này với kỳ vọng lợi nhuận quý III và thông tin một cổ đông ngoại đang đàm phán nâng sở hữu tại VPBank. Đến phiên 30/9, tự doanh vẫn mua mạnh VPB trong khi khối ngoại tiếp tục bán.Vietstock
Hai dòng tiền này đi ngược chiều nhau, nhưng không nên hiểu là tự doanh mua đúng phần khối ngoại bán ra. Hai con số còn thuộc hai khoảng thời gian khác nhau, một bên là cả tháng 9, một bên là giai đoạn 8/9 đến 28/9. Điều chúng cho thấy là ở VPB, nguồn cung từ khối ngoại đang gặp một lực cầu trong nước có quy mô tương đương.
Với VHM và VIC, chưa có thống kê nào chỉ ra một nhóm mua đối ứng rõ ràng như vậy. Có thể nói phần hàng bán ra đã được nhà đầu tư trong nước hấp thụ, nhưng đây là suy luận từ cơ cấu thị trường, chưa có số liệu đo trực tiếp.
Tín hiệu cần theo dõi
Kết luận của số liệu tháng 9 khá rõ: lực bán của khối ngoại trên HoSE là chuyện của ba mã, không phải của cả sàn. Dữ liệu một tháng chưa đủ để gọi là xu hướng, và chuỗi sáu phiên bán ròng cuối tháng cho thấy áp lực ở VHM, VIC, VPB chưa dừng lại khi tháng khép sổ. Luận điểm "tập trung" chỉ bị lật lại khi lực bán lan sang nhóm mã khác.
Câu trả lời sẽ đến từ bảng giao dịch khối ngoại theo mã trong các tuần đầu tháng 10. Những tín hiệu đáng theo dõi:
- VHM, VIC, VPB có còn đứng đầu danh sách bán ròng trong khi phần còn lại của sàn tiếp tục gần hòa hay không.
- Các ngân hàng lớn như TCB, CTG, VCB có leo lên vị trí bán ròng lớn nhất thay cho ba mã kể trên hay không.
- FPT có giữ được vị trí mua ròng, hay chuyển sang bị bán ròng.
Nếu hai tín hiệu sau xuất hiện, lực bán đã lan rộng, và khi đó con số tổng mới phản ánh đúng thái độ của khối ngoại với cả thị trường.