Có hai con số về Sacombank mà đặt cạnh nhau thì khó hiểu. Theo thư gửi nhà đầu tư ngày 26/9 của quỹ PYN Elite, lợi nhuận 12 tháng gần nhất của ngân hàng giảm khoảng 84%.CafeF Trong cùng quãng thời gian đó, cổ phiếu STB đi từ 58.000 đồng ở phiên cuối năm 2025 lên 77.200 đồng ở phiên 28/9, tức tăng khoảng 33,1%. Sáng 29/9, giá vẫn đứng ở 77.200 đồng, chỉ thấp hơn khoảng 1% so với mức đóng cửa cao nhất năm là 78.000 đồng (phiên 10/9).
Vì sao người mua chịu trả giá cao hơn cho một ngân hàng đang lãi ít đi? Câu trả lời nằm ở việc tách lợi nhuận báo cáo thành phần kiếm được từ kinh doanh và phần tự để riêng để phòng nợ xấu.
Trích lập dự phòng: tiền chưa mất nhưng lợi nhuận đã giảm
Bạn có thể hình dung trích lập dự phòng như việc biết người vay mình khó trả, nên cất riêng một khoản để bù nếu mất. Với ngân hàng, khoản này được ghi vào chi phí, nên lợi nhuận báo cáo giảm ngay trong kỳ dù tiền chưa thực sự mất. Nếu sau này ngân hàng đòi được nợ hoặc bán được tài sản bảo đảm, phần đã trích có thể được hoàn nhập, và lợi nhuận quay trở lại.
Sacombank đang ở giữa chu trình đó. Năm 2025, ngân hàng rà soát và phân loại lại danh mục cho vay, khiến tỷ lệ nợ xấu cuối năm lên 6,41%.Vietstock Riêng quý IV/2025, chi phí dự phòng hơn 9.230 tỷ đồng đẩy ngân hàng vào khoản lỗ trước thuế hơn 3.360 tỷ đồng, và lợi nhuận trước thuế cả năm 2025 chỉ còn 7.628 tỷ đồng.VnExpress
Việc trích lập tiếp tục mạnh trong năm nay. Theo báo cáo tài chính quý II, chi phí dự phòng 6 tháng đầu năm 2026 của Sacombank là 7.119 tỷ đồng, tăng 542,7% so với cùng kỳ. Lợi nhuận trước thuế 6 tháng vì thế chỉ đạt 4.136 tỷ đồng, giảm 43,6%, trong khi quỹ dự phòng cho vay khách hàng phình lên 27.177 tỷ đồng, tăng 35,5% so với đầu năm.Báo Đầu tư
Điều đáng chú ý trong BCTC là phần kinh doanh cốt lõi không co lại theo lợi nhuận. Thu nhập lãi thuần nửa đầu năm giảm 8,6%, nhưng thu nhập ngoài lãi tăng gần 2,5 lần, nên lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh trước dự phòng vẫn tăng hơn 33%.Báo Đầu tư Nói đơn giản, ngân hàng kiếm được nhiều hơn năm ngoái, rồi dùng phần lớn số tăng thêm để dựng quỹ dự phòng.
Vì vậy, con số giảm khoảng 84% của PYN cần được đọc đúng khung thời gian của nó. Khung 12 tháng gần nhất vẫn chứa quý IV/2025 lỗ trước thuế hơn 3.360 tỷ đồng. Khi quý này rơi ra khỏi khung vào đầu năm sau, con số 12 tháng sẽ tự thay đổi, bất kể quý mới tốt lên hay không.
Giá cổ phiếu đang đi trước lợi nhuận
Có ít nhất hai cách giải thích cho mức tăng khoảng 33% của STB. Cách thứ nhất là lập luận của PYN: lợi nhuận báo cáo bị kéo xuống bởi các khoản trích lập bổ sung, trong khi hiệu quả hoạt động cốt lõi đã cải thiện.CafeF Mức tăng hơn 33% của lợi nhuận trước dự phòng nêu trên là dữ liệu ủng hộ cách đọc này.
Cách thứ hai là kỳ vọng về cơ cấu sở hữu. Theo báo cáo của Chứng khoán Vietcombank (VCBS), phương án đấu giá 32,5% cổ phần đang do VAMC nắm giữ đã được trình Ngân hàng Nhà nước và đang chờ phê duyệt.CafeF Đây là một động lực riêng, không liên quan trực tiếp đến chuyện dự phòng, và đến nay chưa có mốc phê duyệt nào được công bố.
Dữ liệu chưa đủ để tách rạch ròi phần đóng góp của từng yếu tố, nhưng cách giải thích thứ nhất có nền số liệu vững hơn: người mua STB đang định giá lợi nhuận sau khi dọn xong nợ cũ, không phải lợi nhuận đang báo cáo.
Thanh khoản cho thấy người mua cũng đang chờ. Bình quân 20 phiên gần nhất, STB khớp khoảng 3,04 triệu cổ phiếu mỗi phiên, chưa bằng một nửa mức bình quân khoảng 7,46 triệu cổ phiếu từ đầu năm. Giá đứng gần đỉnh trong khi giao dịch thưa dần cho thấy thị trường đang đợi một bằng chứng cụ thể.
Bamboo Airways là phép thử gần nhất
Bằng chứng gần nhất nằm ở khoản nợ của Bamboo Airways. Trong báo cáo triển vọng kết quả kinh doanh ngành ngân hàng quý III/2026, VCBS cho rằng Sacombank có thể xử lý dứt điểm khoản nợ này, với dư nợ 3.000–4.000 tỷ đồng, trong nửa cuối năm 2026 và ghi nhận vào thu nhập bất thường.CafeF Nếu khoản nợ đã được trích lập từ trước, tiền thu về khi xử lý xong sẽ đi thẳng vào lợi nhuận.
Tiến độ thực tế mới dừng ở bước thu giữ tài sản bảo đảm. Ngày 31/3, Sacombank quyết định thu giữ 86.308,9 m² đất tại khu biệt thự thuộc Khu phức hợp Đăk Đoa, Gia Lai, do Tập đoàn FLC sở hữu. Ngày 11/6, đơn vị quản lý nợ của ngân hàng tiếp tục thu giữ các quyền tài sản phát sinh từ một hợp đồng mua bán công trình xây dựng.CafeF Các nguồn tin đến ngày 29/9 chưa cho thấy ngân hàng đã bán xong tài sản hay thu hồi xong nợ.
Người vay cũng khó tự trả. Theo dữ liệu Planespotters được CafeF dẫn, Bamboo Airways hiện chỉ còn một máy bay đang khai thác, giảm từ 8 chiếc cuối năm 2025.CafeF Khả năng thu hồi vì vậy phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc bán được đất và quyền tài sản đã thu giữ, với mức giá đủ bù khoản nợ.
Hai dự báo lệch nhau chủ yếu vì thời điểm
VCBS dự báo lợi nhuận trước thuế năm 2026 của Sacombank đạt 11.638 tỷ đồng, tăng 53%.Người Quan Sát PYN dự báo lợi nhuận năm 2026 khoảng 6.160 tỷ đồng, rồi hơn 20.300 tỷ đồng năm 2027 và gần 29.800 tỷ đồng năm 2028.CafeF Kế hoạch mà chính Sacombank đặt ra đầu năm là 8.100 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, nằm giữa hai con số trên.Vietstock
Hai dự báo này không cùng thước đo. VCBS nói rõ là lợi nhuận trước thuế, còn nguồn tin không nêu con số của PYN là trước hay sau thuế. Kể cả khi đó là lợi nhuận sau thuế, quy ngược về trước thuế ở thuế suất 20% cũng chỉ vào khoảng 7.700 tỷ đồng, vẫn thấp hơn VCBS gần 4.000 tỷ đồng.
Khoảng lệch lớn nhất nằm ở quý IV. VCBS dự báo riêng quý III lợi nhuận trước thuế đạt 3.542 tỷ đồng, giảm 3% so với cùng kỳ.Người Quan Sát Cộng với 4.136 tỷ đồng của nửa đầu năm, để đạt 11.638 tỷ đồng cả năm thì quý IV phải lãi trước thuế khoảng 3.960 tỷ đồng. Đó sẽ là quý lãi cao nhất năm, đặt cạnh khoản lỗ hơn 3.360 tỷ đồng của cùng quý năm 2025. Dự báo của VCBS vì vậy dựa nhiều vào việc các khoản nợ lớn được xử lý ngay trong năm.
Lộ trình của PYN cho thấy một cách đọc khác: năm 2026 vẫn thấp, còn bước nhảy lớn dồn sang năm 2027. Hai bên có thể cùng tin nợ cũ sẽ được xử lý, chỉ khác nhau ở câu hỏi bao giờ. Người đọc cũng nên nhớ PYN là cổ đông đang nắm STB với tỷ trọng lớn nhất danh mục, 17,9% tại ngày 16/9, và quỹ đã phải bán bớt vì quy định nội bộ không cho một mã vượt 20% danh mục.CafeF Dự báo của một cổ đông lớn có giá trị, nhưng cần đọc kèm vị thế đó.
Rủi ro nếu việc xử lý nợ chậm hơn kỳ vọng
Đệm dự phòng của Sacombank vẫn chưa dày. Cuối quý II, tỷ lệ nợ xấu lên 7,54%, còn tỷ lệ bao phủ nợ xấu mới đạt 57%, tức quỹ dự phòng mới đủ bù hơn một nửa số nợ xấu.Báo Đầu tư Nếu tài sản của Bamboo Airways chưa bán được, hoặc phương án đấu giá 32,5% cổ phần chưa được duyệt, ngân hàng có thể phải tiếp tục trích lập trong các quý tới. Khi đó lợi nhuận báo cáo tiếp tục thấp, còn mức giá đã tăng khoảng 33% sẽ thiếu nền lợi nhuận đỡ phía dưới.
Với nhà đầu tư mới, câu chuyện STB là ví dụ tốt để tránh hai lỗi đọc số liệu. Lỗi thứ nhất là coi lợi nhuận giảm mạnh đồng nghĩa với kinh doanh sa sút, trong khi phần giảm chủ yếu đến từ dự phòng. Lỗi thứ hai là coi một con số dự báo như kết quả chắc chắn, trong khi các dự báo đang lệch nhau hàng nghìn tỷ đồng và phụ thuộc vào những mốc chưa xảy ra.
Hai mốc sẽ trả lời câu hỏi về thời điểm
Kịch bản lạc quan là giai đoạn dọn nợ qua đỉnh ngay trong năm nay; kịch bản thận trọng là lợi nhuận phải chờ sang năm 2027. Yếu tố quyết định không phải nợ cũ có được xử lý hay không, mà là nhanh đến đâu.
Mốc kiểm chứng đầu tiên là báo cáo tài chính quý III, dự kiến công bố trong tháng 10. Nếu chi phí dự phòng quý III hạ rõ so với mức 5.095 tỷ đồng của quý II, đó là tín hiệu giai đoạn dọn nợ đang qua đỉnh.Báo Đầu tư Mốc thứ hai là thông báo bán được tài sản bảo đảm của Bamboo Airways trước cuối năm; có mốc này, dự báo cao của VCBS mới có chỗ dựa.
Nếu cả hai mốc cùng chậm, lộ trình dồn lợi nhuận sang năm 2027 như PYN mô tả sẽ là kịch bản sát thực tế hơn. Khi đó, mức giá hiện tại của STB đang đi trước lợi nhuận thêm ít nhất một năm.