Ngày 26/8, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran phát đi một thông tin đáng chú ý: không phải tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz, mà là một thỏa thuận chia sẻ doanh thu với Oman từ hoạt động qua tuyến này.Vietstock Cùng tuần đó, giá dầu Brent đóng cửa 28/8 ở 87,62 USD/thùng, giảm 7,17% so với mức 94,39 USD/thùng chỉ một tuần trước đó.
Đặt hai sự kiện cạnh nhau sẽ thấy một nghịch lý. Theo phản xạ thông thường, một tuyến hàng hải chiến lược đang bị tranh chấp quyền kiểm soát phải đẩy giá dầu lên, không phải kéo xuống. Hormuz vốn là tuyến vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày trước xung đột, tương đương một phần năm lượng dầu khí toàn cầu, và Iran vẫn nói eo biển tiếp tục đóng chừng nào Washington chưa đáp ứng điều kiện của Tehran. Vậy vì sao giá dầu lại giảm đúng vào lúc câu chuyện Hormuz nóng lên?
Phiên giảm sâu nhất tuần trùng ngày Iran ngồi vào bàn đàm phán
Nhìn vào từng phiên trong tuần sẽ thấy mạch giảm không rải đều. Ngày 25/8, Brent mất 3,89% xuống 88,58 USD/thùng, đây là phiên giảm mạnh nhất tuần. Đó cũng chính là ngày Ngoại trưởng Oman Badr bin Hamad Al Busaidi và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi gặp nhau tại Tehran, ra tuyên bố chung về khuôn khổ theo giai đoạn cho một hành lang hàng hải tạm thời qua Hormuz.Bộ Ngoại giao Oman Chi tiết đáng chú ý của tuyên bố này không nằm ở phần rà phá thủy lôi, mà ở phần bàn về tiền: hai bên thống nhất lập một nhóm công tác chung giữa hai bộ ngoại giao để tiến tới thỏa thuận về cơ chế quản lý hàng hải, các dịch vụ đi kèm và chi phí cho những dịch vụ đó. Nói cách khác, phí quá cảnh đã chính thức được đặt lên bàn đàm phán.
Đây là chỗ thị trường đọc khác với phản xạ của số đông. Một bên tuyên bố kiểm soát eo biển để đóng nó thì đó là rủi ro nguồn cung. Một bên tuyên bố kiểm soát eo biển để thu phí trên đó thì đó là một mô hình kinh doanh, và mô hình đó chỉ vận hành được khi tàu tiếp tục đi qua. Ông Ole Hansen, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa của Saxo Bank, nhận định việc nối lại đàm phán đang loại bỏ dần phần bù rủi ro địa chính trị vốn đã cộng vào giá dầu suốt nhiều tháng.
Mỹ tăng sức ép cùng tuần, dầu vẫn đi xuống
Nếu giá dầu tuần qua chỉ phản ứng theo mức độ căng thẳng, tuần này lẽ ra phải là tuần tăng chứ không phải tuần giảm. Ngày 24/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố chiến dịch trừng phạt Operation Economic Outcast, nhắm vào các tổ chức quốc tế tiếp tay cho thương mại dầu mỏ, vận tải biển, tiền số và vàng của Iran, gọi đây là "Ngày D-Day về kinh tế". Brent phiên 24/8 vẫn giảm 2,35%.
Cùng lúc, phía Mỹ bác bỏ mọi dàn xếp cho phép Iran thu phí qua Hormuz, giữ lập trường chỉ Hải quân Mỹ kiểm soát tuyến này. Tổng thống Mỹ Donald Trump nói khoảng 10 triệu thùng dầu đã đi qua Hormuz trong ngày 25/8 và khẳng định thủy lôi đã được rà xong, trong khi Iran nói eo biển vẫn đóng. Thị trường dường như đã ngừng chọn bên trong cuộc tranh cãi này và chuyển sang đếm số thùng dầu thực sự chảy ra: trong 60 ngày hiệu lực của bản ghi nhớ Mỹ - Iran, khoảng 374 triệu thùng dầu đã rời vùng Vịnh, tương đương gần 6,1 triệu thùng mỗi ngày, gấp gần ba lần mức trung bình giai đoạn tháng 4 tới giữa tháng 6.
Giá giảm không đồng nghĩa thế giới đang thừa dầu
Mức giảm 7,17% không đến từ một thị trường dư dả nguồn cung, dù có những lời giải thay thế đáng cân nhắc như tồn kho dầu thô Mỹ tăng theo số liệu sơ bộ của Viện Dầu khí Mỹ, hay OPEC+ vẫn giữ lộ trình tăng sản lượng hàng tháng. Nhưng cả hai yếu tố đó đều không giải thích được vì sao phiên giảm sâu nhất lại rơi đúng ngày 25/8, ngày Iran và Oman ra tuyên bố chung.
Quan trọng hơn, nền cung dầu hiện tại rất mỏng chứ không dư. Công suất dự phòng của OPEC+, tấm đệm giúp thị trường hấp thụ cú sốc nguồn cung, đã gần bằng 0 trong quý II/2026. Một thị trường mỏng như vậy nhạy cảm với tin tức theo cả hai chiều: nó rơi nhanh khi có tín hiệu thông tuyến, và cũng sẽ bật nhanh nếu tín hiệu đó mất đi. Ngày 13/8, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo thị trường có thể thiếu hụt tới 1,8 triệu thùng mỗi ngày trong quý III/2026 nếu Hormuz đóng kéo dài, nhưng cũng chỉ ra rằng nếu eo biển mở lại, thị trường có thể chuyển sang dư cung ngay trong quý IV/2026. Giá dầu tuần qua đang định giá vế thứ hai của kịch bản đó.
Chi phí của Hormuz không biến mất, nó đổi sang hóa đơn khác
Với doanh nghiệp Việt Nam, phần đáng theo dõi không phải giá dầu giao ngay, đơn giản vì không doanh nghiệp xuất nhập khẩu nào mua Brent trực tiếp. Họ trả cước tàu, phụ phí và phí bảo hiểm, và ba khoản đó đi theo một đường khác hẳn đường đi của giá dầu.
Chỉ số cước container thế giới của Drewry (WCI) tuần 27/8 ở mức 4.473 USD mỗi container 40 feet, chỉ giảm 1% so với tuần trước. Đặt cạnh mức 2.107 USD hồi đầu tháng 2/2026, cước vẫn cao hơn gấp đôi.FireAnt Trong đúng tuần dầu Brent giảm 7,17%, cước container chỉ hạ 1%, và đó là khoảng cách mà nhà đầu tư nếu chỉ nhìn vào bảng giá dầu sẽ không thấy được.
Nguyên nhân của khoảng cách này là các lớp chi phí đã đóng cứng vào tuyến vận tải từ nhiều tháng trước, không phải thứ có thể hạ ngay khi tin đàm phán tích cực xuất hiện. Hạ tầng vòng tránh Hormuz có giới hạn rõ ràng: tuyến ống East-West của Saudi Arabia đưa được 7 triệu thùng mỗi ngày ra cảng Yanbu bên Biển Đỏ, tuyến ADCOP của UAE đưa 1,5 triệu thùng ra cảng Fujairah, tổng cộng khoảng 9 triệu thùng mỗi ngày, chưa bằng một nửa lưu lượng 20 triệu thùng vốn đi qua eo biển. Phần còn lại phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, phát sinh thêm khoảng 1 triệu USD tiền nhiên liệu mỗi chuyến và kéo dài hành trình 10 đến 14 ngày.CafeF
Phí bảo hiểm là lớp chi phí thứ hai, và cũng chưa hạ nhiệt tương ứng. Ở đỉnh căng thẳng hồi giữa tháng 3/2026, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu qua Hormuz từng lên khoảng 5% giá trị thân tàu, so với mức dưới 1% thời bình, có cách tính khác ghi nhận mức tăng gấp khoảng bốn lần.FireAntVnEconomy Cước tàu chở dầu cỡ lớn cũng từng lập mức bất thường: ngày 24/6/2026, một hợp đồng thuê tàu VLCC được chốt ở 897 điểm Worldscale, gần gấp chín lần mức cước cơ sở.FireAnt Lớp thứ ba ít được nhắc đến hơn là an ninh trên chính tuyến thay thế: cướp biển Somalia hoạt động trở lại và vùng nguy hiểm đã mở rộng sang vịnh Aden cùng vịnh Oman, đúng hành trình mà các hãng tàu chọn để né Hormuz. Ngày 11/8/2026, tàu container Vela Nova với 17 thủy thủ bị tấn công ở phía đông vịnh Oman.FireAnt Phương án tránh rủi ro vì thế không miễn phí và cũng không hoàn toàn an toàn.
Hóa đơn đã tới tay doanh nghiệp Việt Nam
Con số cụ thể cho thấy sức nặng của các lớp chi phí trên. Ngày 24/8, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết xuất khẩu thủy sản bảy tháng đạt 6,7 tỷ USD, tăng 10,5%, trong khi cước đi Mỹ tăng tới 3.000 USD mỗi container và đang bào mòn biên lợi nhuận.Người Quan Sát Ở cấp doanh nghiệp cụ thể hơn, Phúc Sinh ghi nhận chi phí logistics tháng 6/2026 lên 22 tỷ đồng, trong đó 17 tỷ là cước tàu, so với mức 7 đến 8 tỷ đồng trước đây, chiếm hơn một nửa chi phí vận hành.Người Quan Sát
Ở đầu ra trong nước, kỳ điều hành chiều 27/8 đã phản ánh phần nào nhịp hạ nhiệt của dầu thô: xăng E10 RON95-III về 22.602 đồng mỗi lít, giảm 66 đồng, dầu diesel 0,05S về 28.084 đồng mỗi lít, giảm 459 đồng, mức giảm khá nhỏ so với biên độ của dầu thô vì giá điều hành trong nước tính theo bình quân cả kỳ chứ không theo phiên cuối.Nhân Dân
Trên sàn chứng khoán, tác động chia hai hướng rõ rệt. Nhóm vận tải biển và tàu dầu là bên hưởng lợi khi mặt bằng cước neo cao: PVT đóng cửa phiên 28/8 ở 20.200 đồng mỗi cổ phiếu, PVP ở 18.350 đồng, HAH ở 48.000 đồng. Nhóm xuất khẩu trực tiếp gồm thủy sản, dệt may và nông sản lại đứng ở phía chịu chi phí. Điều đáng lưu ý cho cả hai nhóm là biến số quyết định của họ giống nhau: cước vận tải, chứ không phải giá một thùng dầu.
Ba tín hiệu cần theo dõi thay vì nhìn giá dầu
Câu chuyện Hormuz chưa khép lại, và tuần qua chỉ cho thấy thị trường đang định giá kịch bản nào, chứ không phải kịch bản nào chắc chắn sẽ xảy ra. Với nhà đầu tư theo dõi hàng hóa và cổ phiếu vận tải, giá dầu giao ngay là chỉ báo chậm và khá ồn, có những thứ dẫn trước nó.
Thứ nhất là tiến độ rà phá thủy lôi trong eo biển, vì đó là điều kiện kỹ thuật để tàu quay lại chứ không phải một tuyên bố ngoại giao. Thứ hai là kết quả làm việc của nhóm công tác chung giữa hai bộ ngoại giao Iran và Oman về cơ chế thu phí quá cảnh, bởi chính khả năng thu phí là yếu tố đã kéo giá dầu xuống tuần qua. Thứ ba là diễn biến hàng tuần của chỉ số cước container, chỉ báo sát nhất với hóa đơn mà doanh nghiệp Việt Nam thực sự phải trả.
Ảnh hưởng lên danh mục vì vậy nằm ở cước vận tải và tiến độ đàm phán nhiều hơn là ở đường giá dầu trên bảng điện. Cần nhớ rằng phần bù rủi ro địa chính trị vừa bị gỡ khỏi giá trong một tuần thì cũng có thể được gắn lại chỉ trong một phiên, bởi công suất dự phòng của OPEC+ vẫn gần bằng 0. Nếu đàm phán Iran - Oman đổ vỡ, biên độ bật lên nhiều khả năng sẽ nhanh hơn nhịp giảm 7,17% vừa rồi, và kết quả của nhóm công tác chung trong những tuần tới sẽ là câu trả lời rõ ràng nhất cho hướng đi tiếp theo.