Thị trường Mỹ vừa khép lại một tuần tăng giá khá yên tâm nếu chỉ nhìn bảng điện. Nasdaq tăng 2,4%, còn S&P 500 tăng 0,9% trong tuần giao dịch rút ngắn kết thúc ngày 19/6.AP Nhưng cùng lúc đó, Business Insider dẫn dữ liệu từ Fed và BEA cho thấy nợ hộ gia đình Mỹ đã lên gần 19,9 nghìn tỷ USD, trong khi tỷ lệ tiết kiệm cá nhân chỉ còn 2,6% vào tháng 4.Business Insider
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc hai dữ kiện này “đá nhau”. Chúng thực ra đang kể cùng một câu chuyện: giá tài sản còn tăng thì người tiêu dùng vẫn có thể tiếp tục chi tiêu, ngay cả khi lớp đệm tiền mặt bên dưới đã mỏng hơn trước. Với nhà đầu tư mới, đây là chỗ rất dễ đọc nhầm. Thị trường tăng chưa chắc đồng nghĩa nền tiêu dùng đang khỏe lên. Nhiều khi, nó chỉ cho thấy cảm giác giàu lên đang giúp người tiêu dùng trì hoãn việc siết hầu bao.
Tuần tăng của chứng khoán Mỹ đang được giữ bằng gì
Bạn có thể hiểu đơn giản thế này: chỉ số chứng khoán không phản ứng một cách máy móc với ví tiền của từng hộ gia đình. Trong ngắn hạn, thị trường thường đi theo vài lực kéo lớn hơn như lợi nhuận doanh nghiệp, nhóm công nghệ vốn hóa lớn, dòng tiền thụ động vào quỹ chỉ số và tín hiệu kỹ thuật. Vì vậy, một tuần tăng của Nasdaq hay S&P 500 chưa đủ để kết luận phần nền tiêu dùng đang khỏe lên tương ứng.
Điều đó giúp giải thích vì sao một bộ số liệu tiêu dùng kém dễ chịu chưa kéo thị trường đi xuống ngay. Chỉ số lớn của Mỹ hiện được dẫn dắt khá mạnh bởi những doanh nghiệp có khả năng tạo lợi nhuận vượt phần còn lại của nền kinh tế. Khi nhóm này còn giữ được kỳ vọng tăng trưởng, chỉ số vẫn có thể đi lên dù phần nền tiêu dùng đại chúng bắt đầu yếu đi.
Tuy nhiên, sẽ thiếu trung thực nếu nói chỉ có một nguyên nhân duy nhất. Có ít nhất ba lời giải thích cùng tồn tại cho nhịp tăng hiện tại: sức mạnh lợi nhuận của nhóm dẫn dắt, trạng thái kỹ thuật vẫn tích cực, và hiệu ứng tài sản khiến người dân chưa phản ứng quá mạnh với áp lực tài chính. Dữ liệu hiện có ủng hộ cách đọc thứ ba như một lớp chống đỡ quan trọng, nhưng chưa đủ để nói toàn bộ đà tăng chỉ đến từ đó.
Vì sao đệm tiết kiệm mỏng đi vẫn chưa làm tiêu dùng gãy ngay
Business Insider mô tả khá rõ nghịch lý hiện tại của kinh tế Mỹ. Tổng nợ hộ gia đình đã tiến gần 19,9 nghìn tỷ USD, trong khi tỷ lệ tiết kiệm cá nhân chỉ còn 2,6%, vùng thấp hiếm thấy nếu nhìn theo chuẩn lịch sử gần đây.Business Insider Nói cách khác, người dân đang dựa nhiều hơn vào tín dụng và ít có khoảng trống hơn để hấp thụ bất ngờ.
Nhưng tiêu dùng không gãy ngay chỉ vì tiết kiệm xuống thấp. Trong đời sống thực, một hộ gia đình thường không quyết định chi tiêu chỉ từ số dư tiền mặt. Họ còn nhìn vào tài khoản hưu trí, danh mục quỹ chỉ số, giá nhà, cơ hội việc làm và cảm giác rằng thu nhập tương lai vẫn còn ổn. Khi giá cổ phiếu tăng, hiệu ứng tài sản xuất hiện: tài sản trên giấy dày lên, nên mức độ thắt lưng buộc bụng không diễn ra tức thì.
Đây là lý do một thị trường cổ phiếu khỏe có thể tạm thời che mờ những vết mỏng bên dưới bảng cân đối của hộ gia đình. Bạn vẫn đi ăn ngoài, vẫn mua đồ dùng, vẫn trả góp bình thường, vì bạn chưa cảm thấy phải dừng lại. Rủi ro thật sự nằm ở chỗ cảm giác đó phụ thuộc vào giá tài sản tiếp tục đứng vững. Nếu thị trường đảo chiều hoặc việc làm chậm lại, khoảng đệm vốn đã mỏng sẽ lộ ra rất nhanh.
Hiệu ứng tài sản không xóa rủi ro, nó chỉ dời thời điểm
Nói đơn giản thì hiệu ứng tài sản giống như một cây cầu tạm. Khi giá cổ phiếu và giá nhà còn đi lên, nó giúp người tiêu dùng băng qua giai đoạn áp lực mà chưa phải cắt chi tiêu mạnh tay. Nhưng cây cầu đó không làm khoản nợ biến mất, cũng không bơm thêm tiền tiết kiệm vào tài khoản.
Đây là điểm F0 rất nên phân biệt. Một xu hướng giá tăng trên thị trường và một nền tảng tiêu dùng bền vững không phải lúc nào cũng là một. Thị trường có thể đang phản ánh kỳ vọng rằng doanh nghiệp lớn còn kiếm tiền tốt. Trong khi đó, dữ liệu hộ gia đình lại nhắc rằng khả năng chịu sốc của người tiêu dùng đang yếu đi. Hai điều này có thể cùng đúng trong một thời gian.
Nếu muốn tìm một cách đọc dễ nhớ, bạn có thể tách bức tranh thành hai tầng. Tầng trên là giá tài sản, định giá và động lượng của các cổ phiếu dẫn dắt. Tầng dưới là tiền tiết kiệm, nợ và sức chịu đựng của hộ gia đình. Khi tầng trên còn khỏe, tầng dưới có thể chưa nứt ngay. Nhưng nếu tầng trên chao đảo, tầng dưới sẽ không còn nhiều đệm để hấp thụ cú sốc.
Nhà đầu tư mới nên theo dõi tín hiệu nào
Từ đây đến vài tuần tới, không cần biến bài toán này thành một kết luận cực đoan rằng chứng khoán Mỹ sắp giảm mạnh. Luận điểm hợp lý hơn là nhịp tăng hiện tại vẫn có thể kéo dài, nhưng đang dựa vào một nền tiêu dùng kém dư địa hơn. Vì thế, thay vì chỉ nhìn Nasdaq xanh hay đỏ trong một phiên, F0 nên theo dõi một nhóm tín hiệu gắn với “độ bền” của tiêu dùng.
Tín hiệu thứ nhất là tỷ lệ tiết kiệm cá nhân. Khi con số này nằm quá thấp trong nhiều tháng, bất kỳ biến cố nào về xăng dầu, lãi suất, học phí hay nhà ở cũng dễ ép hộ gia đình phải điều chỉnh ngân sách nhanh hơn. Tín hiệu thứ hai là xu hướng vay và chậm trả trong tín dụng tiêu dùng. Bài toán không nằm ở chỗ nợ cao nghe có đáng sợ hay không, mà ở chỗ nợ cao đi kèm tiết kiệm thấp sẽ làm biên an toàn ngắn đi rất nhanh nếu chu kỳ việc làm chậm lại.Business Insider
Tín hiệu thứ ba là phản ứng của nhóm cổ phiếu tiêu dùng không thiết yếu. Nếu tầng tiêu dùng thật sự suy yếu, đây thường là nơi cho thấy dấu hiệu sớm hơn những chỉ số rộng được đỡ bởi vài cổ phiếu vốn hóa cực lớn. Khi nhóm này hụt nhịp trong lúc chỉ số chung vẫn xanh, đó thường là tín hiệu cho thấy bề mặt và phần nền của thị trường đang lệch nhịp.
Kết luận: Thị trường chưa gãy, nhưng biên an toàn đã mỏng hơn
Luận điểm của bài này khá rõ: đà tăng của chứng khoán Mỹ chưa mất, nhưng nó đang đi cùng một người tiêu dùng có ít lớp đệm hơn trước. Điều đó không buộc thị trường phải đảo chiều ngay trong tuần tới. Nó chỉ có nghĩa rằng nếu giá tài sản ngừng nâng tâm lý, phản ứng của tiêu dùng có thể đến nhanh hơn giai đoạn nhà đầu tư còn nhiều tiền nhàn rỗi.
Vì vậy, cách theo dõi hợp lý nhất lúc này không phải là đoán đỉnh hay đáy cho S&P 500. Điều đáng theo dõi trong 2 tuần tới là ba biến số: các cập nhật mới về tiết kiệm cá nhân, tín dụng tiêu dùng và khả năng nhóm cổ phiếu dẫn dắt còn giữ được nhịp riêng hay không. Nếu cả ba còn ổn, nhịp tăng có thể kéo dài thêm. Nếu một trong ba bắt đầu gãy, thị trường sẽ phải trả lời câu hỏi mà tuần xanh vừa rồi mới chỉ tạm hoãn lại.