Khi một chỉ báo trên thị trường tiền tệ rơi rất nhanh chỉ trong một phiên, phản xạ tự nhiên của nhiều nhà đầu tư là thở phào. Nhưng với lãi suất VND qua đêm trên liên ngân hàng, cách đọc cẩn trọng hơn là nhìn vào nguyên nhân khiến nó hạ, chứ không chỉ nhìn vào con số cuối cùng. Đợt giảm từ 11,0% xuống 6,60% trong hai phiên đầu tháng 6 cho thấy NHNN đã bơm thêm VND ngắn hạn cho hệ thống, thay vì cho thấy mọi áp lực thanh khoản đã biến mất.CafeFCafeF
Điều này quan trọng vì lãi suất liên ngân hàng không phải lãi suất tiền gửi mà nhà đầu tư cá nhân nhìn thấy trên app ngân hàng. Đây là giá vay mượn rất ngắn giữa các ngân hàng với nhau. Khi giá vốn ở lớp này tăng vọt, thị trường đang nói rằng nhu cầu VND tức thời tăng mạnh, hoặc các ngân hàng đang giữ VND trở nên dè dặt hơn trong việc cho nhau vay.
Cú hạ nhanh nói lên điều gì
Nhìn vào dữ liệu hai phiên đầu tháng 6, tín hiệu đầu tiên là áp lực ngắn hạn có thật. CafeF cho biết lãi suất VND qua đêm trên liên ngân hàng đã vọt lên 11,0%/năm trong phiên 1/6, cao hơn 4 điểm phần trăm so với cuối tuần trước. Sang phiên sau đó, mức bình quân giảm 4,40 điểm phần trăm, còn 6,60%/năm; các kỳ hạn 1 tuần, 2 tuần và 1 tháng cũng cùng hạ xuống vùng 6,95% đến 7,30%/năm.CafeFCafeF
Nói đơn giản, nếu một ngân hàng cần VND để xử lý thiếu hụt ngắn hạn mà phải vay với giá 11,0%/năm, đó là dấu hiệu căng thẳng chứ không còn là dao động thông thường. Khi mức này lùi nhanh về 6,60%, thị trường đang báo rằng nút thắt tức thời đã được nới ra. Nhưng “được nới ra” khác với “đã hết áp lực”.
Điểm nhà đầu tư cần tránh là nhảy ngay từ diễn biến này sang kết luận rằng lãi suất huy động sẽ hạ, tỷ giá sẽ yên, hay cổ phiếu ngân hàng sẽ tự động thuận lợi hơn. Liên ngân hàng là lớp phản ứng nhanh nhất, và vì thế cũng dễ gây hiểu nhầm nhất nếu tách khỏi công cụ điều tiết phía sau.
NHNN đã bơm VND bằng cách nào
Phần đáng chú ý nhất không nằm ở việc lãi suất hạ, mà ở cách nó được hạ xuống. Theo CafeF, NHNN đã mở lại nghiệp vụ hoán đổi USD/VND kỳ hạn 14 ngày, theo cấu trúc mua USD giao ngay và bán lại USD theo kỳ hạn. Quy mô tối đa của phiên hoán đổi là 1 tỷ USD, tương đương khoảng 23.932 tỷ đồng nếu dùng hết hạn mức; tỷ giá mua giao ngay là 23.932 VND/USD và tỷ giá bán kỳ hạn là 23.944 VND/USD.CafeF
Nói đơn giản thì ngân hàng nào đang nắm USD có thể tạm “đổi” số USD đó lấy VND để dùng trong ngắn hạn. Đến ngày đáo hạn, họ mua lại USD và hoàn trả VND. Vì vậy, đây là kênh hỗ trợ thanh khoản có thời hạn. Nó xử lý cơn khát VND tức thời mà không mang hàm ý NHNN đang mở van tiền dài hạn cho cả hệ thống.
Chi tiết này giải thích vì sao chi phí vốn ngầm định qua kênh hoán đổi được thị trường ước khoảng 5%/năm, thấp hơn đáng kể so với vùng 11,0%/năm trên liên ngân hàng trước đó.CafeF Với ngân hàng đang có sẵn USD, đây là lối đi vòng rẻ hơn để có VND, thay vì chấp nhận vay ngay trên liên ngân hàng ở mức giá quá cao.
Vì sao căng thẳng chưa thể xem là đã qua
Nếu chỉ có một kênh hỗ trợ ngắn hạn được mở ra, câu hỏi tiếp theo phải là: vì sao hệ thống lại cần nó. Ở đây, bài toán không chỉ nằm trong một ngày giao dịch. CafeF dẫn đánh giá của giới phân tích rằng tăng trưởng tín dụng tăng tốc đã kéo nhu cầu vốn của các ngân hàng đi lên, trong khi mặt bằng lãi suất huy động sau giai đoạn giảm đã chững lại. VnBusiness cũng ghi nhận BIDV từ ngày 1/6 nâng lãi suất trực tuyến kỳ hạn 6 đến 11 tháng lên 6,6%/năm, cao hơn 1,2 điểm phần trăm so với biểu cũ.CafeFVnBusiness
Nếu lãi suất liên ngân hàng hạ mà lãi suất huy động trung và dài hạn vẫn có nơi nhích lên, điều đó cho thấy hai lớp áp lực đang khác nhau về thời gian. Một lớp là thiếu VND tức thời giữa các ngân hàng với nhau. Lớp còn lại là bài toán vốn ổn định hơn để nuôi tăng trưởng tín dụng trong nhiều tháng.
Diễn biến trên kênh cầm cố giấy tờ có giá cũng củng cố cách đọc này. Trong phiên lãi suất tăng vọt, NHNN chào thầu 46.000 tỷ đồng với lãi suất 4,5%/năm và bơm ròng khoảng 13.619 tỷ đồng, đưa khối lượng lưu hành trên kênh này lên 345.931 tỷ đồng. Nhưng ngay phiên sau, khi thị trường dịu lại, lượng trúng thầu chỉ hơn 6.000 tỷ đồng trong khi đáo hạn lên tới 24.646 tỷ đồng, khiến hệ thống bị hút ròng 18.620 tỷ đồng và lượng lưu hành giảm còn 327.311 tỷ đồng.CafeFCafeF
Thông điệp ở đây khá rõ: NHNN hỗ trợ khi thị trường thiếu VND, nhưng không muốn giữ trạng thái bơm tiền mạnh quá lâu nếu áp lực đã dịu xuống. Điều đó khác với một chu kỳ nới lỏng tiền tệ theo nghĩa rộng. Một nhịp hỗ trợ kỹ thuật cho thanh khoản ngắn hạn không đồng nghĩa NIM, chi phí vốn hay lợi nhuận của cả ngành sẽ được giải tỏa ngay.
Nhà đầu tư nên nhìn tiếp những gì
Bức tranh lớn vì thế không nên được chốt bằng một con số 6,60%. Dữ liệu Investify ghi nhận USD/VND ở mức 26.333,50 ngày 2/6, tăng 0,10% so với phiên trước. Cùng lúc đó, VN-Index ngày 3/6 đóng cửa ở 1.819,01 điểm, giảm 7,46 điểm, nhưng nhóm ngân hàng lớn không xuất hiện phản ứng bán tháo đồng loạt: VCB tăng 0,49%, BID tăng 0,48% và CTG tăng 0,30%. Điều này cho thấy thị trường cổ phiếu đang đọc diễn biến theo hướng đã có bàn tay điều tiết, thay vì coi đây là tín hiệu đổ vỡ thanh khoản.
Tuy nhiên, cũng chưa có đủ bằng chứng để nói rủi ro đã qua hẳn. Nếu vài phiên tới lãi suất qua đêm tiếp tục đứng thấp hơn, tỷ giá không nóng thêm và NHNN không phải mở rộng mạnh quy mô hỗ trợ, khi đó nhà đầu tư mới có cơ sở để nói nhịp căng này đang lùi lại rõ rệt hơn. Ngược lại, nếu lãi suất ngắn hạn bật trở lại trong khi USD/VND tiếp tục chịu sức ép, câu chuyện sẽ khác: cú hạ vừa rồi chủ yếu là xử lý triệu chứng.
Kết luận hợp lý nhất lúc này là áp lực thanh khoản ngắn hạn đã dịu xuống, nhưng chưa có giấy chứng nhận rằng hệ thống đã hoàn toàn ổn định. Với nhà đầu tư cá nhân, lãi suất qua đêm nên được xem như một chiếc đồng hồ đo độ căng của vốn ngắn hạn. Đồng hồ đang bớt nóng hơn trước, nhưng muốn biết nó có thật sự quay về vùng an toàn hay không, vẫn phải nhìn tiếp ba tín hiệu trong những phiên tới: diễn biến USD/VND, mặt bằng huy động ở kỳ hạn trung và dài, và cách NHNN bơm hoặc hút VND trên thị trường mở.