Phiên sáng 3/6 tạo ra một nghịch lý rất dễ làm nhà đầu tư mới bối rối. Brent đứng ở 97 USD/thùng, tăng 1,04% trong ngày và cao hơn khoảng 5,15% so với phiên 27/5. Nghe qua, nhiều người sẽ nghĩ nhóm dầu khí phải cùng xanh vì nguyên liệu đầu vào của câu chuyện đang đi lên. Nhưng bảng giá lại kể một câu chuyện chậm hơn và khó hơn.
VN-Index dừng ở 1.809,26 điểm, giảm 17,21 điểm, tương đương 0,94%. Cùng lúc đó, rổ Thiết bị, Dịch vụ và Phân phối Dầu khí giảm 2,16%, tức yếu hơn mặt bằng chung. Điều này cho thấy thị trường không nhìn nhóm dầu khí như một khối đồng nhất. Nhà đầu tư đang bóc tách từng mắt xích để hỏi một câu thực tế hơn: doanh nghiệp nào thực sự biến giá dầu cao hơn thành doanh thu và lợi nhuận.
Nhìn bề mặt thì mâu thuẫn, nhìn kỹ thì không
Điểm dễ gây hiểu nhầm nhất là cụm từ “nhóm dầu khí”. Bạn có thể hiểu đơn giản thế này: cùng nằm trong một ngành lớn không có nghĩa là cùng ăn theo một biến số theo cùng tốc độ. Một doanh nghiệp khoan dầu, một nhà phân phối xăng dầu và một doanh nghiệp vận tải dầu khí đều có liên quan đến Brent, nhưng cách họ kiếm tiền hoàn toàn khác nhau.
Chính vì vậy, khi Brent tăng, thị trường không tự động mua toàn bộ nhóm như mua một loại hàng hóa. Cổ phiếu là câu chuyện của kỳ vọng lợi nhuận tương lai, của hợp đồng, của sản lượng, của tồn kho và của dòng tiền trên sàn. Nếu những mảnh ghép đó chưa khớp, giá dầu tăng một vài phiên vẫn chưa đủ để tạo đồng thuận.
Brent đang hồi, nhưng chưa đủ dài để đổi kỳ vọng
Nhìn vào chuỗi giá gần đây, Brent đã hồi từ 92,25 USD/thùng ngày 21/5 lên 97 USD ngày 30/5 rồi lùi về 94,8 USD ngày 3/6. Tức là thị trường hàng hóa có một nhịp hồi rõ ràng, nhưng chưa cho thấy một xu hướng tăng mới đủ dài và đủ chắc để nhà đầu tư định giá lại toàn bộ ngành.
Đây là điểm F0 hay bỏ qua. Giá dầu trong một ngày chỉ là ảnh chụp nhanh, còn cổ phiếu phản ánh điều nhà đầu tư tin sẽ xảy ra trong vài quý tới. Nếu Brent chỉ hồi sau một nhịp giảm mạnh trước đó, dòng tiền sẽ có xu hướng chờ thêm bằng chứng thay vì mua ngay.
Giá cà phê ngoài chợ tăng một ngày chưa đủ để kết luận mọi quán cà phê đều sắp có lãi hơn. Với dầu khí trên sàn cũng vậy.
Cùng là dầu khí, nhưng mỗi mắt xích nhận tín hiệu khác nhau
Phiên sáng 3/6 cho thấy sự phân hóa rất rõ. GAS tăng 1,82% lên 83.700 đồng/cp. BSR tăng 0,72% lên 27.900 đồng/cp. PVD tăng 0,68% lên 29.450 đồng/cp. PLX tăng 0,64% lên 39.100 đồng/cp. PVT chỉ tăng 0,23%, còn PVS đứng giá ở 37.800 đồng/cp.
Nếu chỉ nhìn riêng dãy số này, có thể thấy ngay một điều: không có mã nào đủ mạnh để đại diện cho cả nhóm. Một vài cổ phiếu xanh không phủ nhận việc chỉ số ngành vẫn đỏ. Ngược lại, chỉ số ngành đỏ cũng không có nghĩa mọi doanh nghiệp cùng yếu. Dòng tiền đang đi theo từng luận điểm riêng, chứ không đi theo nhãn “dầu khí” một cách máy móc.
Với PVD, điều nhà đầu tư quan tâm không chỉ là Brent hôm nay bao nhiêu. Quan trọng hơn là giá thuê giàn, số hợp đồng mới và thời điểm giàn thực sự mang tiền về.
PVS cũng tương tự, dù ở một cấu trúc kinh doanh khác. Câu chuyện của doanh nghiệp này gắn nhiều với dịch vụ kỹ thuật, cơ khí dầu khí và tiến độ dự án lớn. Brent hồi giúp tâm lý tốt hơn, nhưng thị trường vẫn cần nhìn thấy hợp đồng và tiến độ triển khai.
GAS là một trường hợp khác nữa. Doanh nghiệp khí có thể hưởng lợi khi mặt bằng giá bán thuận hơn, nhưng kết quả còn phụ thuộc sản lượng tiêu thụ, nhu cầu điện khí và biên từng mảng.
PLX thì lại gần với câu chuyện phân phối và tồn kho. Khi giá dầu đi lên, doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu có thể hưởng lợi nếu chu kỳ điều chỉnh trong nước thuận lợi và hàng tồn được quản tốt. Nhưng nếu giá thế giới tăng nhanh hơn tốc độ điều chỉnh bán lẻ, biên lợi nhuận chưa chắc đã cải thiện ngay. PVT thì còn gián tiếp hơn nữa, vì doanh nghiệp vận tải phụ thuộc nhu cầu thuê tàu, cước vận tải và lưu lượng hàng hóa nhiều hơn là giá dầu đơn lẻ.
Thị trường đang kiểm tra chất lượng cú hồi
Một lý do khác khiến cổ phiếu dầu khí chưa bứt lên đồng loạt là vì nhiều mã đã yếu trước đó. Trong 10 phiên gần nhất, PVD đã giảm khoảng 10,08%, từ 32.750 đồng/cp ngày 21/5 xuống 29.450 đồng/cp ngày 3/6. PVS giảm khoảng 6,44%, từ 40.400 đồng/cp về 37.800 đồng/cp. BSR cũng giảm khoảng 9,12%, từ 30.700 đồng/cp về 27.900 đồng/cp.
Khi một nhóm cổ phiếu vừa trải qua nhịp giảm như vậy, một phiên hàng hóa đi lên chưa đủ để đổi tâm lý. Thị trường thường muốn kiểm tra ba thứ: giá dầu có giữ được trong nhiều phiên không, cổ phiếu có giữ được sắc xanh sau khi dòng tiền đầu cơ ngắn hạn rút bớt không, và câu chuyện lợi nhuận có được xác nhận bằng hợp đồng, sản lượng hay kết quả kinh doanh không.
Nói đơn giản thì thị trường đang hỏi về chất lượng của cú hồi, không chỉ hỏi về độ cao của Brent. Đây là một cách đọc khó hơn, nhưng cũng là cách đọc giúp nhà đầu tư tránh được sai lầm “thấy dầu tăng là mua cả nhóm”.
Vì sao chỉ số ngành đỏ dù nhiều mã lớn vẫn xanh
Đây là điểm khiến nhiều người mới đọc bảng giá rất dễ nhầm. Chỉ số ngành không phải ảnh chụp của 5 hay 6 mã quen mặt nhất. Nếu nhiều mã trung bình và nhỏ giảm sâu, chỉ số ngành vẫn có thể đỏ dù một vài mã lớn nhích lên.
Phiên sáng 3/6 chính là ví dụ điển hình. VN-Index giảm 0,94%, số mã giảm là 158, nhiều hơn số mã tăng 130. Trong bối cảnh thị trường chung còn yếu như vậy, việc một vài cổ phiếu dầu khí tăng nhẹ chưa đủ để tạo niềm tin rằng cả nhóm đã đảo chiều.
Vì vậy, cách đọc hợp lý hơn không phải là hỏi “giá dầu tăng rồi, sao cổ phiếu không tăng?”. Câu hỏi đúng hơn là “trong chuỗi dầu khí, mắt xích nào đang có bằng chứng lợi nhuận rõ hơn phần còn lại?”. Chỉ cần đổi câu hỏi, bạn sẽ thấy bảng giá bớt vô lý ngay.
Nhà đầu tư cá nhân nên theo dõi điều gì
Nếu theo dõi nhóm này trong những phiên tới, có ba lớp tín hiệu đáng nhìn hơn là chỉ bám vào Brent. Lớp đầu tiên là bản thân giá dầu: nó có giữ được mặt bằng cao trong nhiều phiên hay không.
Lớp thứ hai là tín hiệu riêng của từng doanh nghiệp. Với doanh nghiệp khoan và dịch vụ, đó là hợp đồng, giá thuê, tiến độ dự án. Với doanh nghiệp khí, đó là sản lượng và biên. Với doanh nghiệp phân phối, đó là tồn kho, chu kỳ điều chỉnh giá và sức mua. Với vận tải, đó là cước tàu và nhu cầu thuê tàu.
Lớp cuối cùng là trạng thái dòng tiền chung của thị trường. Khi VN-Index còn yếu và độ rộng chưa cải thiện, một nhóm ngành rất khó tăng bền chỉ nhờ một biến số hàng hóa.
Kết luận ngắn gọn là Brent lên 97 USD mới chỉ là tín hiệu mở đầu, chưa phải câu trả lời trọn vẹn cho cổ phiếu dầu khí Việt Nam. Luận điểm hợp lý nhất lúc này là thị trường đang định giá theo từng mắt xích doanh nghiệp và đang đòi thêm bằng chứng lợi nhuận trước khi tin vào một nhịp tăng đồng loạt. Những tín hiệu đáng theo dõi trong vài phiên tới vẫn là độ bền của Brent, dữ liệu hợp đồng và khả năng giữ giá của từng mã sau nhịp hồi đầu tiên.