Nhìn bảng điện cuối phiên 26/5, nhiều nhà đầu tư sẽ lướt qua nhanh: VN-Index đóng cửa 1.884,18 điểm, giảm đúng 1,85 điểm, tương đương -0,10%. Một con số gần như đứng yên. Với người quen dùng điểm số chỉ số làm thước đo duy nhất, đây là một phiên buồn tẻ, không có gì đáng bàn.
Thực ra, đây là một trong những phiên phân hóa ngành mạnh nhất trong tuần. Chỉ số tổng phẳng không phải vì không có gì xảy ra, mà vì hai dòng tiền ngược chiều có quy mô gần bằng nhau, triệt tiêu lẫn nhau trên mặt tổng hợp. Bức tranh đúng chỉ hiện ra khi nhìn xuống một tầng sâu hơn.
Khoảng cách hơn 10 điểm phần trăm trong một phiên
Bức tranh ngành phiên 26/5 rõ hơn nhiều khi đặt cạnh nhau hai đầu. Nhóm điện tử và thiết bị điện tăng 3,21%, du lịch và giải trí tăng 2,19%, bất động sản tăng 1,55%, ngân hàng tăng 0,99%. Cùng lúc đó, nhóm kim loại giảm 7,33%, thiết bị và dịch vụ dầu khí giảm 4,06%, phần mềm và dịch vụ máy tính giảm 2,11%.
Khoảng cách giữa nhóm tăng mạnh nhất và nhóm giảm sâu nhất lên tới hơn 10 điểm phần trăm, gói gọn trong đúng một phiên giao dịch. Đó là tín hiệu của dòng tiền đang chuyển chỗ rất nhanh, chứ không phải của một thị trường đứng yên.
Sợi dây nối: dầu rẻ dần vì hy vọng đàm phán Iran
Để đọc phiên này, cần hiểu bối cảnh tuần. Giá dầu Brent giảm khoảng 11% so với tuần trước, từ vùng 111 USD/thùng về 99,03 USD/thùng và lần đầu xuống dưới mốc 100 USD trong một tháng qua.CNBC Động lực là kỳ vọng Mỹ và Iran đang tiến gần một thỏa thuận chấm dứt xung đột, mở lại eo biển Hormuz.
Đây là mức giảm có ý nghĩa. So với đỉnh gần 120 USD khi xung đột căng nhất, giá dầu hiện tại đã hạ đáng kể. Thị trường bắt đầu định giá kịch bản “dầu rẻ dần”, và chính kịch bản đó đã chia sàn chứng khoán Việt Nam thành hai nửa rõ rệt trong phiên 26/5.
Hai nhóm giảm, hai cơ chế khác nhau
Nhóm thiết bị và dịch vụ dầu khí giảm 4,06% theo một cơ chế trực tiếp: doanh thu của nhóm này gắn chặt với giá dầu và mức đầu tư thăm dò, khai thác của các tập đoàn năng lượng. Khi thị trường kỳ vọng dầu rẻ hơn, kỳ vọng lợi nhuận của nhóm này giảm ngay, và nhà đầu tư bán trước khi số liệu chứng minh. Đây là phản ứng hợp lý và dễ hiểu.
Nhóm kim loại giảm 7,33% lại là câu chuyện cần đọc cẩn thận hơn. Về lý thuyết, năng lượng rẻ hơn làm giảm chi phí đầu vào cho ngành thép, tức là phải hỗ trợ biên lợi nhuận chứ không gây hại. Vậy vì sao nhóm này lại giảm sâu hơn nhóm dầu khí?
Lời giải hợp lý hơn nằm ở tâm lý thị trường. Trong những tuần xung đột Iran căng thẳng, toàn bộ rổ hàng hóa chu kỳ, bao gồm cả kim loại, được cộng thêm một phần “phí rủi ro địa chính trị”. Khi tin đàm phán khả quan xuất hiện, phần phí rủi ro đó xẹp đi, và tiền rút khỏi nhóm hàng hóa chu kỳ nói chung. Kim loại bị bán theo cùng nhịp với dầu khí, dù lý do kinh tế không hoàn toàn giống nhau.
Cần làm rõ thêm con số 7,33%. Trong 45 mã thuộc nhóm kim loại, phiên 26/5 chỉ có 12 mã giảm, 9 mã tăng và 24 mã đứng giá. Mức giảm gần 7% của cả nhóm vì vậy tập trung ở vài mã vốn hóa lớn dẫn dắt chỉ số ngành, chứ không phải cả ngành cùng đi xuống. Ngay cả trung bình ngành cũng có thể che đi việc phần lớn cổ phiếu trong nhóm gần như không nhúc nhích.
Chi tiết đáng chú ý: dầu khí giảm dù dầu phiên đó nhích lên
Riêng trong phiên 26/5, giá Brent không giảm mà còn tăng nhẹ 1,83% lên 99,03 USD/thùng. Nếu nhà đầu tư chỉ nhìn vào con số ngày hôm đó, nhóm dầu khí lẽ ra phải xanh. Thực tế họ vẫn đỏ.
Điều này cho thấy thị trường không giao dịch theo số liệu một ngày, mà theo câu chuyện và xu hướng cả tuần. Cái đang được định giá là viễn cảnh thỏa thuận Iran thành hình và dầu rẻ kéo dài, không phải mức tăng vài chục cent của một phiên. Đây là điểm quan trọng cho nhà đầu tư theo nhóm năng lượng: giá cổ phiếu những ngày tới sẽ phản ứng với tiến độ đàm phán nhiều hơn là với biến động giá dầu từng ngày.
Dòng tiền đổ vào đâu
Phía bên kia của cuộc tái phân bổ là các nhóm hướng về nhu cầu trong nước. Điện tử và thiết bị điện, du lịch, bất động sản và ngân hàng đều có chung đặc điểm: chi phí năng lượng là khoản đầu vào, không phải nguồn doanh thu. Khi giá dầu hạ, kỳ vọng chi phí của nhóm này giảm và biên lợi nhuận được nới ra. Trong một phiên mà tiền rời nhóm hàng hóa chu kỳ, đây là điểm đến tự nhiên, vừa hưởng lợi từ năng lượng rẻ, vừa ít chịu rủi ro địa chính trị.
Nhưng ngay cả ở nhóm tăng điểm, trung bình ngành cũng không phản ánh hết bức tranh. Bất động sản tăng 1,55% như một tổng thể, nhưng bên trong là sự phân kỳ rõ rệt: PDR bứt phá 6,94% trong khi VHM giảm mạnh 3,09%, đi ngược chiều chính ngành của mình. Cùng nhóm điện và xây lắp điện, VNE tăng 6,67%. Bài học lặp lại ở mọi tầng: chỉ số tổng che ngành, trung bình ngành lại che từng mã.
Tín hiệu theo dõi cho phiên 27/5
Cách đọc “VN-Index -0,10%, phiên yên ả” là chưa đủ. Bức tranh chính xác hơn: phiên 26/5 là một phiên tái phân bổ danh mục mạnh theo chủ đề dầu rẻ, nơi tiền rút khỏi nhóm hàng hóa chu kỳ và dồn sang nhóm nội địa hưởng lợi từ chi phí năng lượng thấp. Hai dòng chảy ngược chiều có quy mô tương đương triệt tiêu nhau, tạo ra ảo giác “không có gì xảy ra” trên màn hình điểm số.
Hệ quả thực tế: người giữ nhóm hàng hóa chu kỳ và người giữ nhóm nội địa đã trải qua hai phiên hoàn toàn khác nhau, dù bảng điện báo chỉ số chỉ động -0,10%.
Độ bền của xu hướng này phụ thuộc vào tiến độ đàm phán Mỹ - Iran. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu có “tín hiệu tốt” cho một thỏa thuận, nhưng hai bên còn bất đồng về kho urani làm giàu của Iran và phí qua eo biển Hormuz.CNBC Hai nút thắt đó có thể đảo chiều cả câu chuyện nếu đàm phán đổ vỡ.
Tín hiệu đáng theo dõi trong phiên 27/5 không nằm ở điểm số VN-Index, mà ở phản ứng của giá dầu trước mọi tin tức mới về vòng đàm phán Mỹ - Iran, và liệu dòng tiền có tiếp tục đứng về phía nhóm nội địa hay quay lại nhóm hàng hóa chu kỳ nếu rủi ro địa chính trị được định giá lại.
