Cách thành phố Hà Tĩnh chừng 8 km về phía đông, cách bờ biển chỉ 1,6 km, có một moong mỏ khổng lồ giờ ngập đầy nước. Máy móc gỉ sét. Nhà xưởng cửa đóng. Cây cỏ mọc lan qua những con đường từng là lối vào công trường.VietnamNet Bên dưới lớp nước tù đó là 544 triệu tấn quặng sắt, mỏ lớn nhất Đông Nam Á, chiếm một nửa trữ lượng quặng sắt của cả nước. Nó đã nằm yên gần 15 năm.
Tháng 5/2026 là hạn chót để quyết định số phận của kho báu này.
Mỏ lớn nhất khu vực và bài toán chưa ai giải được
Mỏ Thạch Khê được phát hiện từ năm 1960, nhưng phải đến gần nửa thế kỷ sau mới có chủ thể đứng ra khai thác. Năm 2008, Công ty Cổ phần Sắt Thạch Khê (TIC) được thành lập với tổng vốn đầu tư khoảng 14.500 tỷ đồng.VietnamNet Tháng 9/2009, dự án khởi động bằng việc bóc đất tầng phủ. Trong khoảng 2009–2011, chủ đầu tư bóc được khoảng 12,7 triệu m³ đất rồi phải dừng lại. Từ đó đến nay, công trường không nhúc nhích thêm.
Câu hỏi đáng đặt ra không phải là “có bao nhiêu quặng” mà là “tại sao có nhiều quặng đến vậy mà 15 năm qua vẫn không ai làm được”. Lý do nằm ở chính đặc điểm địa chất của mỏ.
Thân quặng nằm sâu dưới mặt đất, ngay sát biển. Mực nước ngầm cao. Khi đào sâu, nước biển có nguy cơ xâm nhập vào lòng mỏ, đòi hỏi hệ thống thoát nước và chống xâm nhập mặn quy mô lớn, chi phí khổng lồ và rủi ro kỹ thuật cao. Cùng với đó là những lo ngại về môi trường ven biển, sinh kế ngư dân và vướng mắc thủ tục pháp lý. Mỗi lần có doanh nghiệp bày tỏ quan tâm, bài toán chi phí lại đẩy mọi phương án về điểm xuất phát.
Ngay cả Hòa Phát, nhà sản xuất thép lớn nhất Việt Nam, cũng từng phải trả lại phần khai thác vì càng đào càng lỗ.Người Quan Sát Điều đó cho thấy rào cản ở đây không phải thiếu vốn hay thiếu quyết tâm của một doanh nghiệp đơn lẻ, mà là mức độ phức tạp vượt quá năng lực của bất kỳ tổ chức nào nếu đứng một mình.
Năm 2026: Tại sao lần này khác
Bước ngoặt đến từ chính sách. Tháng 7/2023, Quyết định 866/QĐ-TTg về quy hoạch khoáng sản giao định hướng khai thác mỏ cho Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin).Báo Chính phủ Đây là quyết định đặt Thạch Khê vào lộ trình khai thác rõ ràng hơn so với tình trạng lơ lửng trước đó.
Cú hích lớn hơn đến đầu năm 2026 từ phía cầu. Ngày 27/2/2026, Ban Quản lý Khu kinh tế Hà Tĩnh cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho Nhà máy thép Vinmetal, tổng vốn gần 80.000 tỷ đồng trên diện tích hơn 460 ha tại Khu kinh tế Vũng Áng.Báo Hà Tĩnh Vinmetal là doanh nghiệp thuộc Vingroup, thành lập tháng 10/2025, với vốn điều lệ nâng từ 10.000 lên 15.000 tỷ đồng. Ông Phạm Nhật Quân Anh, con trai cả của ông Phạm Nhật Vượng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Vingroup (VIC), giữ vị trí Tổng Giám đốc Công ty Vinmetal.CafeF Nhà máy dự kiến công suất giai đoạn 1 khoảng 5 triệu tấn/năm, có thể mở rộng lên khoảng 20 triệu tấn/năm khi hoàn thiện.
Sự xuất hiện của một nhà máy thép quy mô như vậy ngay tại Hà Tĩnh đặt ra câu hỏi tự nhiên: nguồn quặng sẽ lấy từ đâu? Kho báu 544 triệu tấn ngay trong tỉnh bỗng trở lại tâm điểm.
Hạn chót tháng 5 và đề xuất liên minh bốn bên
Áp lực thời gian là điểm mới nhất của câu chuyện. Theo VietnamFinance, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu Chính phủ xử lý dứt điểm các kiến nghị liên quan đến mỏ Thạch Khê ngay trong tháng 5/2026.VietnamFinance Sau 15 năm trì hoãn, đây là lần đầu tiên có một mốc thời gian chính trị rõ ràng đặt ra cho quyết định về số phận mỏ.
Đúng vào thời điểm đó, Hòa Phát chủ động lên tiếng. Theo Báo Chính phủ, doanh nghiệp đề xuất bắt tay cùng Vinacomin, THACO và Vingroup để cùng nghiên cứu tái cơ cấu và khai thác mỏ.Báo Chính phủ Lập luận của Hòa Phát có ba nội dung đáng chú ý.
Thứ nhất, với quy mô và độ phức tạp của Thạch Khê, chỉ những doanh nghiệp hàng đầu trong nước mới đủ năng lực tài chính và kinh nghiệm để đảm đương. Một liên minh sẽ phân tán rủi ro theo chiều ngang thay vì dồn lên một chủ thể. Thứ hai, mỏ nằm ở vị trí chiến lược ven biển, không nên giao cho nhà đầu tư có vốn nước ngoài để bảo đảm yếu tố quốc phòng và an ninh. Thứ ba, cần mời các tổ chức tư vấn và chuyên gia luyện kim, khai khoáng quốc tế tham gia đánh giá độc lập về công nghệ, môi trường và an toàn.
Điều đáng chú ý là Hòa Phát và Vingroup vừa là đối tác tiềm năng trong liên minh, vừa là hai doanh nghiệp đang cùng muốn xây dựng năng lực thép quy mô lớn tại Hà Tĩnh. Nếu liên minh thành hình, bài toán phân bổ quặng giữa các thành viên sẽ là thách thức không nhỏ.
Ý nghĩa với nhà đầu tư theo dõi HPG
Tại sao một mỏ quặng lại quan trọng với cổ phiếu HPG đến vậy? Vì quặng sắt là chi phí đầu vào lớn nhất trong sản xuất thép lò cao. Với mô hình của Hòa Phát, quặng sắt thường chiếm khoảng một phần ba đến gần một nửa giá vốn hàng bán, tùy từng kỳ. Phần lớn lượng quặng này đang được nhập khẩu từ Australia và Brazil, khiến biên lợi nhuận của Hòa Phát chịu tác động trực tiếp từ cả giá quặng thế giới và biến động tỷ giá.
Giá quặng sắt thế giới hiện quanh 110 USD/tấn, trong khi thép cuộn cán nóng (HRC), sản phẩm chủ lực của Hòa Phát, đang ở mức 1.159 USD/tấn và đã tăng 23,3% trong vòng 90 ngày qua. Xu hướng giá HRC tăng mạnh hơn giá quặng cho thấy biên lợi nhuận đang được hỗ trợ trong ngắn hạn, nhưng đây là xu hướng có thể đảo chiều bất kỳ lúc nào khi cung cầu toàn cầu thay đổi.
Nếu Thạch Khê được khai thác thành công, Hòa Phát có thể chủ động một phần nguyên liệu ngay trong nước, giảm phụ thuộc vào quặng nhập và bớt nhạy cảm với biến động giá quốc tế. Về lý thuyết, đây là yếu tố hỗ trợ biên lợi nhuận dài hạn. Nhưng cần nhấn mạnh đây vẫn là kịch bản có điều kiện. Chi phí khai thác thực tế phụ thuộc vào chất lượng quặng sau tuyển và chi phí xử lý tạp chất, chính những yếu tố kỹ thuật đã khiến mỏ bị bỏ dở suốt 15 năm. Lợi ích chỉ thành hiện thực nếu chi phí khai thác nội địa đủ thấp so với quặng nhập.
Theo lộ trình đầu tư, ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, đây là câu chuyện 3-5 năm tới. Không có quyết định tháng 5 nào có thể rút ngắn thời gian xây dựng hạ tầng mỏ, lắp đặt hệ thống thoát nước và hoàn thiện quy trình tuyển quặng.
Tín hiệu cần theo dõi sau tháng 5
Câu chuyện Thạch Khê đang ở khúc quanh quan trọng nhất kể từ năm 2011, nhưng hiện vẫn dừng ở mức đề xuất và rà soát, chưa phải quyết định cuối cùng. Kết quả xử lý theo mốc tháng 5/2026 sẽ trả lời ba câu hỏi cốt lõi cho nhà đầu tư.
Thứ nhất, phương án khai thác được Chính phủ lựa chọn là gì: tiếp tục giao cho Vinacomin đơn lẻ, hay chấp thuận mô hình liên minh như Hòa Phát đề xuất? Thứ hai, nếu là liên minh, cơ cấu quyền khai thác và phân bổ quặng giữa các thành viên sẽ được thiết kế như thế nào? Thứ ba, bài toán môi trường và kỹ thuật sẽ được giải quyết bằng công nghệ nào, với đơn vị tư vấn quốc tế nào tham gia đánh giá?
Kết quả tháng 5 cũng sẽ là tín hiệu về mức độ nghiêm túc của chu kỳ chính sách lần này so với các lần trước. Nếu Chính phủ ra được một quyết định rõ ràng về hướng đi, mà không phải thêm một lần tạm hoãn, đó mới là nền tảng để đánh giá lại triển vọng dài hạn cho các doanh nghiệp tham gia.
