Cuối tháng 1/2026, tổng tiền gửi của người dân trong hệ thống ngân hàng đã vượt mốc 10,38 triệu tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay.VietnamNet Con số này tương đương khoảng 43 lần tổng tài sản của toàn bộ các quỹ cổ phiếu đang hoạt động tại Việt Nam cộng lại. Cũng trong khoảng thời gian đó, lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 6 tháng tại nhóm Big4 đang ở mức 3,5%/năm, trong khi CPI tháng 4 tăng 5,46% so với cùng kỳ năm trước.VTV Nói đơn giản thì: mỗi năm, tiền trong ngân hàng đang mất đi gần 2% sức mua thực tế.
Người gửi tiền biết điều này. Vậy tại sao họ không rút ra?
Câu trả lời không nằm ở lãi suất mà nằm ở hành vi. Có ba lớp lý do, và mỗi lớp đều sâu hơn lớp trước.
Kỷ lục thật, nhưng tốc độ đang chậm lại rõ rệt
Trước khi đi vào tâm lý, cần đọc kỹ con số kỷ lục để hiểu đúng bản chất của nó. “Cao nhất từ trước đến nay” mô tả tổng lượng tiền đang nằm trong ngân hàng, không phải tốc độ tiền mới chảy vào.
Thực tế, so với cuối năm 2025, tiền gửi dân cư cuối tháng 1 chỉ tăng 0,45%.Tuổi Trẻ Bước sang quý 1, tổng tiền gửi khách hàng tại 27 ngân hàng niêm yết chỉ nhích khoảng 0,26%, trong khi dư nợ cho vay tăng tới 3,47%.BáoMoi Thậm chí có 12 ngân hàng ghi nhận tiền gửi sụt giảm trong quý. Cùng lúc, tiền gửi của các tổ chức kinh tế giảm 1,62%, xuống còn hơn 6 triệu tỷ đồng.VietnamNet
Hình ảnh chính xác hơn không phải là dòng tiền ồ ạt đổ vào ngân hàng, mà là một khối tiền tích lũy nhiều năm đang lớn lên rất chậm. Câu hỏi thực sự không phải “vì sao tiền vẫn chảy vào” mà là “vì sao khối tiền cũ không chịu rời đi”.
Lớp thứ nhất: tiết kiệm là lựa chọn mặc định
Lớp mạnh nhất, và cũng khó thấy nhất, là quán tính thế hệ. Với phần lớn người Việt, gửi tiết kiệm không phải một quyết định đầu tư được cân nhắc. Đó là nơi tiền tự động chảy về khi chưa biết làm gì khác. Nó là lựa chọn mặc định qua nhiều thế hệ: an toàn, quen thuộc, không cần học thêm bất cứ điều gì.
Sức nặng của quán tính này lộ ra qua một số liệu đáng ngạc nhiên: gần một nửa lượng tiền nhàn rỗi của người dân vẫn được giữ tại nhà, không đưa vào bất kỳ kênh sinh lời nào.VNBusiness Khi một tỷ lệ lớn tiền còn chưa rời khỏi két gia đình để vào ngân hàng, việc kỳ vọng nó nhảy thẳng sang quỹ hay cổ phiếu là đòi hỏi một bước nhảy quá xa.
Tiền gửi ngân hàng vô tình trở thành “bước tiến bộ đầu tiên” trong hành trình tài chính của nhiều gia đình, và với không ít người, đó cũng là bước cuối cùng. Quán tính này không phải bất hợp lý. Đó là kết quả của nhiều thập kỷ khi gửi tiết kiệm là lựa chọn an toàn nhất và cũng dễ tiếp cận nhất.
Lớp thứ hai: nỗi sợ mất vốn nặng hơn khoản lãi bỏ lỡ
Người gửi tiền biết mình đang lỗ so với lạm phát, nhưng khoản lỗ đó là vô hình và đến đều đặn, từng chút một. Ngược lại, rủi ro mất vốn khi đầu tư cổ phiếu hay quỹ là hữu hình và gây cảm giác đau hơn rất nhiều. Đây là tâm lý sợ mất vốn: theo nghiên cứu hành vi, một đồng mất đi gây cảm giác nặng hơn một đồng lãi kiếm được.
Ký ức thị trường củng cố thêm cho nỗi sợ này. Những đợt biến động mạnh và các vụ vỡ nợ trái phiếu doanh nghiệp giai đoạn 2022 vẫn còn rất gần trong nhận thức của nhiều người. Ngay cả khi thị trường đang thuận lợi, lựa chọn kênh đầu tư cũng không dễ dàng: trong tháng 4, dù có tới 81 trong số 83 quỹ cổ phiếu báo lãi, chỉ một số rất ít vượt được VN-Index.BáoMoi Thông điệp người gửi tiền rút ra rất đơn giản: đến chuyên gia còn khó thắng thị trường, tự mình liều làm gì.
Hai lớp đầu cộng lại tạo ra một thế cân bằng kỳ lạ: người gửi tiền chấp nhận mất 2% sức mua mỗi năm, nhưng không sẵn sàng chịu đựng ngay cả một đợt sụt giảm tạm thời trong danh mục đầu tư. Về mặt tâm lý, điều này hoàn toàn hợp lý, dù về mặt số học thì không.
Lớp thứ ba: tiền dự phòng cần rút được ngay lập tức
Lớp thứ ba thực tế hơn cả. Tiền gửi tiết kiệm có thể rút gần như tức thì: cùng lắm mất đi phần lãi nếu phá kỳ hạn. Các kênh đầu tư khác đòi hỏi hoạch định thời gian: chứng chỉ quỹ mở thường mất từ 3 đến 5 ngày làm việc để nhận lại tiền sau khi bán, và giá trị có thể biến động trong lúc chờ.
Với một gia đình cần khoản dự phòng cho học phí, chi phí y tế hay một cơ hội bất ngờ, khả năng rút tiền ngay lập tức quan trọng hơn vài điểm phần trăm lợi suất. Đây là lý do hợp lý nhất trong ba lớp, và nó giải thích vì sao một phần khối tiền gửi sẽ luôn ở lại ngân hàng, dù lãi suất thực âm đến đâu.
Ba lớp không ngang nhau. Quán tính là lực giữ chân áp đảo, vì nó khiến phần lớn người gửi không đặt ra câu hỏi nên hay không nên dịch chuyển. Hai lớp còn lại bồi thêm cho những ai đã đặt câu hỏi đó nhưng vẫn chần chừ.
Dòng suối nhỏ đang hình thành
Vậy có khối tiền nào thực sự đang dịch chuyển không? Có, và quỹ mở là nơi dễ quan sát nhất.
Trong tháng 4, tổng giá trị tài sản ròng toàn ngành quỹ đạt hơn 259 nghìn tỷ đồng, tăng 3,7%, trong đó riêng nhóm quỹ cổ phiếu chiếm 242 nghìn tỷ đồng, tăng 4,6%.VnEconomy Đáng chú ý hơn là dòng tiền mới: nhóm quỹ mở ghi nhận vào ròng hơn 749 tỷ đồng, tháng thứ hai liên tiếp, với 24 trong số 36 quỹ cổ phiếu tăng giải ngân. Các nền tảng phân phối quỹ cũng ghi nhận lượng người tham gia tăng mạnh, theo hướng mục tiêu 5 triệu người đầu tư chứng chỉ quỹ mà ngành đang hướng tới.VietnamBiz
Tuy nhiên, cần giữ đúng tỷ lệ. Toàn bộ 242 nghìn tỷ đồng tài sản quỹ cổ phiếu chỉ tương đương khoảng 2,3% lượng tiền gửi dân cư. Khoản vào ròng 749 tỷ một tháng, đặt cạnh 10,38 triệu tỷ đang nằm trong ngân hàng, chưa bằng một phần vạn. Dòng tiền dịch chuyển là có thật, nhưng quy mô còn rất nhỏ.
Điều khiến quỹ mở trở thành cửa ngõ đầu tiên là vì nó tháo gỡ được phần nào cả ba rào cản: mua qua ứng dụng từ vài trăm nghìn đồng không khó hơn gửi tiết kiệm, việc chọn danh mục giao cho người quản lý chuyên nghiệp nên giảm bớt nỗi sợ tự chọn sai, và thanh khoản tuy chậm hơn tiết kiệm nhưng vẫn linh hoạt hơn bất động sản hay trái phiếu riêng lẻ.
Đọc tín hiệu phía trước
Phần tiền dự phòng cần thanh khoản nên ở lại tiết kiệm. Không có kênh đầu tư nào thay thế được vai trò này. Phần còn lại, vốn đang lặng lẽ mất sức mua mỗi năm, là phần đáng cân nhắc một kênh có lợi suất kỳ vọng cao hơn.
Tín hiệu đáng theo dõi trong những tháng tới là sự kết hợp của hai xu hướng: nếu dòng vào ròng quỹ mở duy trì đà sang tháng thứ ba, thứ tư liên tiếp trong khi tăng trưởng tiền gửi dân cư tiếp tục chững lại, đó sẽ là bằng chứng đầu tiên cho thấy khối tiền 10,38 triệu tỷ bắt đầu thực sự chuyển mình. Bối cảnh thị trường hiện tại không cản trở điều đó: VN-Index đóng cửa ngày 25/5 ở 1.886,03 điểm, không xa đỉnh 1.927,94 điểm vừa lập ngày 18/5.
Câu chuyện 10,38 triệu tỷ nằm yên trong ngân hàng không phải chuyện về lãi suất mà là chuyện về hành vi. Và hành vi thay đổi chậm, nhưng không phải không thay đổi.
