Sáng thứ Hai 25/5, nếu bạn đang giữ HPG hoặc TCX trong tài khoản, bảng điện sẽ hiển thị một con số không mấy dễ chịu: HPG tham chiếu thấp hơn giá đóng cửa thứ Sáu khoảng 2.400 đồng, TCX thấp hơn khoảng 17%. Với nhà đầu tư mới, phản xạ đầu tiên thường là “thị trường lại xấu rồi” và muốn bán ra. Nhưng thực ra, đây không phải thiệt hại. Đây là cơ chế điều chỉnh giá tham chiếu mà HOSE áp dụng vào ngày chốt quyền cổ tức (ngày giao dịch không hưởng quyền, hay còn gọi là ex-date).
Tuần 25-29/5/2026 có ba đợt chốt quyền đồng thời: Hòa Phát (HPG) và Techcom Securities (TCBS, mã TCX) vào thứ Hai 25/5, Taseco Land (TAL) vào thứ Tư 27/5. Bài viết này giải thích công thức tính giá tham chiếu của HOSE, tính toán cụ thể cho từng mã, và hướng dẫn cách phân biệt phần giảm thuần cơ học với phần biến động thị trường thật sự.
Công thức điều chỉnh giá tham chiếu của HOSE
Ngày chốt quyền là phiên đầu tiên người mua cổ phiếu không còn được nhận cổ tức đợt đó. Để giữ cho tổng giá trị của doanh nghiệp không thay đổi đột ngột sau khi quyền tách ra khỏi giá, HOSE tính lại giá tham chiếu mở phiên theo ba công thức tương ứng với ba hình thức chi trả.
Với cổ tức bằng tiền mặt: giá tham chiếu mới bằng giá đóng cửa phiên trước trừ đi cổ tức tiền mặt trên mỗi cổ phiếu. Phần tiền đó không biến mất: nó chuyển vào tài khoản của cổ đông dưới dạng tiền mặt.
Với cổ tức bằng cổ phiếu hoặc cổ phiếu thưởng: giá tham chiếu mới bằng giá đóng cửa chia cho (1 + tỷ lệ phát hành thêm). Giá cổ phiếu giảm tương ứng vì số lượng cổ phiếu lưu hành tăng lên, nhưng tổng cổ phần của nhà đầu tư lớn hơn trước.
Với kết hợp tiền mặt và cổ phiếu: giá tham chiếu mới bằng (giá đóng cửa trừ cổ tức tiền mặt), sau đó chia cho (1 + tỷ lệ phát hành thêm). Bước trừ tiền mặt luôn đến trước, bước chia hệ số pha loãng đến sau.
Điểm mấu chốt cần nhớ: công thức này đảm bảo quyền sở hữu của cổ đông không thay đổi tại thời điểm tách quyền. Phần “biến mất” trong giá đã chuyển thành tài sản khác: hoặc tiền về tài khoản, hoặc cổ phiếu mới về danh mục. Không có gì bị mất cả.
Ba đợt chốt quyền cổ tức tuần 25-29/5
Hòa Phát (HPG), thứ Hai 25/5. Ngày đăng ký cuối cùng là 26/5, ex-date là 25/5. Hòa Phát phát hành hơn 767,5 triệu cổ phiếu thưởng với tỷ lệ 100:10, tức mỗi 100 cổ phiếu cũ được nhận thêm 10 cổ phiếu mới.Vietstock Vốn điều lệ tăng từ 76.755 tỷ lên 84.430 tỷ đồng. Áp công thức: giá tham chiếu sáng 25/5 bằng 26.350 đồng (giá đóng cửa 22/5) chia cho 1,10, ra khoảng 23.950 đồng. Bảng điện sẽ báo HPG thấp hơn thứ Sáu khoảng 2.400 đồng, nhưng mỗi cổ đông đã có thêm 10 cổ phiếu trong tài khoản.
Techcom Securities (TCBS, mã TCX), thứ Hai 25/5. Ngày đăng ký cuối cùng cũng là 26/5, ex-date trùng HPG. TCBS phát hành 462,3 triệu cổ phiếu từ lợi nhuận giữ lại với tỷ lệ 5:1, tức 20% cổ phiếu thưởng.CafeF Vốn điều lệ tăng từ 23.116 tỷ lên 27.739 tỷ đồng. Áp công thức: giá tham chiếu bằng giá đóng cửa 22/5 chia cho 1,20. Bảng điện sáng 25/5 sẽ báo TCX thấp hơn thứ Sáu khoảng 17%. Con số này đủ gây hoảng với bất kỳ F0 nào chưa từng trải qua ngày chốt quyền lớn. Thực tế: số cổ phiếu trong tài khoản tăng thêm 20%, tổng giá trị giữ nguyên.
Taseco Land (TAL), thứ Tư 27/5. Đây là đợt phức tạp nhất trong ba mã, vì TAL kết hợp cả ba hình thức cùng lúc: cổ tức tiền mặt 5% (500 đồng/cổ phiếu), cổ tức cổ phiếu 10% và cổ phiếu thưởng từ vốn chủ sở hữu 30%. TAL phát hành tổng cộng 144 triệu cổ phiếu mới,VnEconomy nâng vốn điều lệ từ 3.600 tỷ lên 5.040 tỷ đồng. Tổng tỷ lệ phát hành thêm là 40% (10% + 30%). Áp công thức kết hợp: giá tham chiếu sáng 27/5 bằng (giá đóng cửa 26/5 trừ 500 đồng) chia cho 1,40. Giá hiển thị trên bảng điện thứ Tư sẽ thấp hơn thứ Ba khoảng 29%. Ai không biết cơ chế mà nhìn vào con số đó sẽ dễ nghĩ mã đang sập.
Phân biệt giảm cơ học và giảm thị trường thật
Cơ chế điều chỉnh giá tham chiếu giả định mọi yếu tố khác không thay đổi. Thực tế, giá giao dịch trong phiên ex-date có thể lệch khỏi giá tham chiếu lý thuyết theo cả hai hướng, do hai nguồn biến động khác nhau.
Nguồn thứ nhất là cung-cầu nội tại của mã đó sau khi quyền tách ra: một số nhà đầu tư chốt lời sau khi nhận quyền, một số khác mua vào vì kỳ vọng giá tương đối rẻ hơn. Biến động này thường nằm trong biên độ vài phần trăm.
Nguồn thứ hai là bối cảnh thị trường chung. Tuần 18-22/5 vừa qua, VN-Index giảm 2,6% từ đỉnh lịch sử 1.927,94 điểm lập ngày 18/5 về 1.877,13 điểm khi khép tuần. Nếu áp lực điều chỉnh tiếp tục sang tuần mới, giá thực tế của HPG và TCX có thể thấp hơn cả mức tham chiếu lý thuyết.
Phép tách đơn giản để đọc đúng tín hiệu: lấy giá đóng cửa thứ Sáu trừ giá tham chiếu lý thuyết là phần điều chỉnh cơ học. Phần còn lại, chênh lệch giữa giá tham chiếu lý thuyết và giá giao dịch thực tế trong phiên, mới là biến động thị trường thật của mã đó trong ngày hôm ấy.
Cụ thể với HPG: nếu giá tham chiếu lý thuyết là khoảng 23.950 đồng mà giá giao dịch thực tế trong phiên là 23.700 đồng, thì mã này đang chịu thêm khoảng 1% áp lực từ thị trường chung, ngoài phần điều chỉnh cơ học 9,1%.
Tín hiệu cần theo dõi trong tuần
Có ba mốc đáng quan sát trong tuần giao dịch 25-29/5.
Thứ nhất, sáng thứ Hai 25/5: theo dõi giá mở cửa HPG và TCX so với mức tham chiếu lý thuyết đã tính. Nếu giá thực tế cao hơn tham chiếu, áp lực bán không tăng và tâm lý đang tích cực. Nếu thấp hơn tham chiếu quá 2%, đây là tín hiệu cần để mắt thêm.
Thứ hai, sáng thứ Tư 27/5: áp dụng cùng phép đọc với TAL. Đây là phép thử nhạy nhất vì TAL vừa kết hợp cả ba hình thức vừa có tỷ lệ pha loãng cao nhất trong tuần, ở mức 40%.
Thứ ba, cuối tuần 29/5: đánh giá VN-Index có giữ được vùng 1.870-1.880 điểm hay không. Cần lưu ý thêm: ba đợt chốt quyền này sẽ kéo điểm số VN-Index xuống về mặt kỹ thuật vì HPG có trọng số đáng kể trong nhóm vốn hóa lớn. Đây là điều chỉnh chỉ số do cơ chế, không phải tín hiệu giảm thực của thị trường.
Hiểu đúng để không bán hoảng
Bảng điện sáng thứ Hai sẽ hiện nhiều con số đỏ liên quan đến HPG và TCX. Đó không phải là sự kiện bất thường. Đó là HOSE đang làm đúng chức năng điều chỉnh giá để phản ánh việc quyền cổ tức đã tách ra khỏi giá cổ phiếu.
Với nhà đầu tư nắm giữ một trong ba mã này, câu hỏi thực sự không phải là “giá giảm có đáng lo không”, mà là “phần giảm ngoài điều chỉnh cơ học phản ánh điều gì về sức khỏe của mã và thị trường chung”. Phép tính đơn giản ở trên giúp trả lời câu hỏi đó mà không cần suy đoán thêm.
Những tín hiệu đáng theo dõi tiếp theo trong hai tuần tới: HPG và TCX có lấp lại khoảng trống cổ tức trong vòng 2-4 tuần hay không; VN-Index có giữ vùng hỗ trợ 1.870-1.880 điểm làm nền cho đà tăng tiếp hay tiếp tục điều chỉnh; và liệu dòng tiền sau đợt nhận cổ tức có quay lại thị trường hay rút sang kênh khác.
