Đêm 14/5/2026, một cột mốc cũ và một tân binh cùng xuất hiện trên Nasdaq. Dow Jones đóng cửa ở 50.063,46 điểm, lần đầu trở lại vùng 50.000 kể từ tháng 2/2026. Cùng phiên, Cerebras Systems niêm yết với mã CBRS, giá phát hành 185 USD, đóng cửa ở 311,07 USD, huy động 5,55 tỷ USD và được định giá khoảng 95 tỷ USD.TechCrunch
Hai sự kiện này không phải trùng hợp ngẫu nhiên. Chúng đóng lại một hành trình ba giai đoạn của thị trường chip AI, từ Nvidia gần như một mình làm chủ cuộc chơi đến cấu trúc cạnh tranh thực sự nhiều nhánh. Bức tranh lớn cho thấy đây không phải câu chuyện của một phiên giao dịch, mà là kết quả tích lũy của 42 tháng tái cơ cấu thị trường.
Ba giai đoạn của thị trường chip AI
Giai đoạn 1: ChatGPT mở cánh cửa, Nvidia một mình bước qua
Tháng 11/2022, ChatGPT ra mắt và tạo ra cơn bùng nổ nhu cầu hạ tầng AI chưa từng có. Lúc đó, gần như mọi mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện trên một loại chip duy nhất: GPU H100 của Nvidia. Cầu vượt cung gần như ngay lập tức. Đến năm 2023, H100 trở nên khan hiếm trên thị trường. Các trung tâm dữ liệu lớn phải xếp hàng đặt trước nhiều quý; giá thuê năng lực tính toán AI tăng mạnh, kéo doanh thu mảng trung tâm dữ liệu của Nvidia tăng vọt.
Khoảng trống thị trường lộ ra rõ: mọi nhu cầu huấn luyện và suy luận đổ vào một nhà cung cấp duy nhất. Trong giai đoạn này, các giải pháp thay thế hầu như chưa có mặt thương mại. AMD đang phát triển dòng MI nhưng chưa chiếm thị phần đáng kể. Cerebras, thành lập từ năm 2015 với kiến trúc wafer-scale khác biệt, vẫn chủ yếu phục vụ nghiên cứu khoa học và một số khách hàng doanh nghiệp.
Giai đoạn 2: Cạnh tranh bắt đầu lấp đầy khoảng trống
Khoảng trống cung cầu kéo các giải pháp thay thế xuất hiện. AMD ra dòng MI300X cuối năm 2023, định vị trực tiếp cạnh tranh H100 ở mảng huấn luyện mô hình lớn. Groq đưa ra LPU (Bộ xử lý ngôn ngữ), bộ tăng tốc chuyên cho suy luận, không phải huấn luyện, đánh vào một phân khúc mà GPU vốn không tối ưu.
Cerebras tiếp tục mở rộng. Tháng 9/2025, công ty huy động khoảng 1,1 tỷ USD ở vòng Series G, định giá hậu tiền khoảng 8,1 tỷ USD. Tháng 2/2026, một vòng gọi vốn tiếp theo huy động thêm khoảng 1 tỷ USD, đẩy định giá lên khoảng 23 tỷ USD. Mức tăng định giá gần ba lần trong vòng năm tháng cho thấy nhu cầu vốn của ngành đã chuyển sang giai đoạn khác: không còn là giai đoạn vốn mạo hiểm sớm, mà là giai đoạn vốn quy mô chuẩn bị cho thị trường đại chúng.
Song song, chính sách xuất khẩu chip của Mỹ sang Trung Quốc liên tục thắt chặt. Từ năm 2022, Mỹ hạn chế các GPU hiệu năng cao như H100. Năm 2024, Nvidia phát triển phiên bản giảm hiệu năng H20 để tuân thủ. Đến tháng 4/2025, H20 cũng phải xin giấy phép. Áp lực từ chính sách này vô hình trung đẩy Trung Quốc phát triển giải pháp thay thế nội địa, làm phân mảnh kiến trúc chip AI trên phạm vi toàn cầu.
Giai đoạn 3: Cạnh tranh đa cực và mở cửa có chọn lọc
Đến đầu năm 2026, thị trường chip AI có ít nhất bốn nhánh cạnh tranh thực sự: GPU truyền thống của Nvidia và AMD, kiến trúc wafer-scale của Cerebras, LPU của Groq, và các bộ tăng tốc tự thiết kế của Big Tech như Google TPU. Điểm quan trọng là mỗi nhánh tối ưu cho một loại workload khác nhau. Đây không phải thị trường “ai thay thế được Nvidia”, mà là thị trường mỗi nhánh chiếm một phân khúc riêng.
Cùng đêm 14/5, Mỹ thông báo cho phép xuất khẩu Nvidia H200 sang Trung Quốc trở lại, nhưng vẫn theo cơ chế giấy phép từng trường hợp. Quyết định này không phải nới lỏng toàn diện; nó đảo chiều xu hướng siết liên tục từ năm 2022. Lý do thực tế: nếu Mỹ không bán, Trung Quốc đã có giải pháp nội địa thay thế và Mỹ mất doanh thu mà không đạt mục tiêu kiểm soát công nghệ. Ba diễn biến cùng đêm, Dow trở lại 50.000, Cerebras IPO tăng 68,3%, và H200 được phép xuất khẩu có giấy phép, vẽ ra cùng một bức tranh lớn: thị trường chip AI đã chuyển từ giai đoạn phụ thuộc một nhà cung cấp sang giai đoạn nhiều nhánh cạnh tranh.
Đà tăng Nasdaq: nền tảng hay đỉnh chu kỳ
Nasdaq đóng cửa 14/5 ở 26.635,22 điểm, tăng 12,7% trong một tháng. S&P 500 đạt 7.501,39 điểm, đỉnh mới. Mức tăng 12,7% của một chỉ số rộng trong vòng một tháng là biên độ lớn, đủ để đặt câu hỏi: đây là đà tăng có nền tảng hay là pha tăng tốc cuối chu kỳ?
Phía nền tảng có dữ kiện thuyết phục. Doanh thu mảng AI của Nvidia, Microsoft, Alphabet, Meta đều tăng theo quý. Cerebras IPO không phải đầu cơ thuần túy mà là một công ty có doanh thu thực, có khách hàng doanh nghiệp lớn và hợp đồng dài hạn. Việc AMD và Groq cũng mở rộng cho thấy nhu cầu cơ sở hạ tầng AI đang đa dạng hóa, không phải tất cả tiền đang dồn vào một cái tên.
Phía cảnh báo cũng có dữ kiện. Định giá khoảng 95 tỷ USD của Cerebras tương đương khoảng 90 lần doanh thu năm gần nhất, mức rất cao kể cả theo chuẩn công ty công nghệ tăng trưởng nhanh. Mức tăng 68,3% phiên đầu IPO là dấu hiệu thị trường đang trả giá cao cho bất cứ tài sản nào có chữ “chip AI”. Sự nhiệt tình này từng xuất hiện ở các pha bong bóng trước: dot-com năm 1999 đến 2000, tiền mã hoá năm 2021.
Khung phân tích hợp lý hơn cả là thừa nhận cả hai trạng thái cùng tồn tại: đà tăng có nền tảng doanh thu thật ở các tên dẫn đầu, nhưng định giá một số tên đã vượt xa nền tảng đó. Lịch sử cho thấy ngay cả các pha tăng có nền tảng cũng có thể điều chỉnh sâu khi tâm lý thị trường đảo chiều, dù luận điểm dài hạn vẫn đúng.
Nhà đầu tư Việt và câu chuyện chip AI toàn cầu
Thực tế là kênh tiếp cận đà tăng Nasdaq từ tài khoản chứng khoán mở trong nước rất hạn chế. Các quỹ mở lớn của Việt Nam như Dragon Capital và VinaCapital chủ yếu đầu tư cổ phiếu nội địa. Hiện không có quỹ mở hay ETF nội địa nào theo dõi trực tiếp chỉ số Nasdaq hoặc rổ cổ phiếu công nghệ Mỹ.
Mở tài khoản tại các sàn môi giới quốc tế cho phép mua trực tiếp cổ phiếu Mỹ, kể cả CBRS, NVDA, AMD, nhưng nhà đầu tư cá nhân cần tự xử lý các nghĩa vụ về kiểm soát ngoại hối, vốn không cho phép chuyển tiền ra nước ngoài để đầu tư chứng khoán một cách tự do. Một số quỹ chuyên biệt nước ngoài cho phép nhà đầu tư đủ điều kiện chuyên nghiệp tham gia, nhưng ngưỡng tham gia cao và thanh khoản thấp.
Khoảng cách thực tế giữa câu chuyện chip AI toàn cầu và danh mục nhà đầu tư cá nhân Việt nằm ở đây: theo dõi được, hiểu được, nhưng chưa có sản phẩm nội địa để tiếp cận. Bài học từ hành trình ba giai đoạn vẫn áp dụng được cho cách đọc thị trường nội địa. Nhóm cổ phiếu công nghệ Việt Nam như FPT, CMG tuy không phải chip AI, vẫn chịu ảnh hưởng tâm lý từ đà tăng công nghệ toàn cầu. Mức kỳ vọng đối với những mã này cũng cần được kiểm tra bằng dữ liệu doanh thu thực, không chỉ bằng đà tăng tâm lý từ thị trường Mỹ.
Ba tín hiệu đáng theo dõi
Dòng tiền đang dịch chuyển trong thị trường chip AI, nhưng ba tín hiệu sau sẽ cho biết đà tăng có nền tảng hay đã bước vào pha tăng tốc cuối chu kỳ.
Thứ nhất, doanh thu mảng AI của các công ty dẫn đầu trong báo cáo kết quả kinh doanh quý tới có duy trì tốc độ tăng không, hay đã bắt đầu chậm lại. Đây là tín hiệu quyết định nhất.
Thứ hai, các đợt IPO chip AI tiếp theo có giữ được mức tăng phiên đầu không. Mức tăng 68,3% phiên đầu của Cerebras là đỉnh kỳ vọng hiện tại; các đợt sau khó lặp lại mức đó. Nếu các IPO tiếp theo thất vọng, tâm lý thị trường sẽ điều chỉnh.
Thứ ba, cơ chế giấy phép xuất khẩu H200 sang Trung Quốc vận hành như thế nào. Nếu quá trình cấp phép suôn sẻ, đây là tín hiệu tích cực cho Nvidia và cả ngành. Nếu phát sinh tranh chấp hoặc bị thắt chặt trở lại, xu hướng mở cửa có thể đảo ngược.
Khi ba tín hiệu này cùng chiều tích cực, luận điểm “đà tăng có nền tảng” giữ được. Khi ít nhất hai trong ba đảo chiều, đây là lúc mức điều chỉnh xứng đáng được đưa vào tính toán, dù luận điểm dài hạn về thị trường chip AI đa cực vẫn còn nguyên giá trị.
