Đêm 13/5/2026, S&P 500 đóng cửa ở mức 7.444,25 điểm, lập đỉnh lịch sử mới.Sherwood News Cùng đêm đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đáp xuống Bắc Kinh dẫn theo phái đoàn doanh nghiệp nặng ký: Jensen Huang, Tổng Giám đốc Nvidia Corporation; Tim Cook, Tổng Giám đốc Apple Inc.; Elon Musk, Tổng Giám đốc Tesla Inc.; và Kelly Ortberg, Tổng Giám đốc Boeing.EconCurrents Phố Wall ăn mừng vì lý do rõ ràng: nếu Mỹ và Trung Quốc hạ nhiệt được mảng chip AI và tiếp cận thị trường, doanh thu các tập đoàn lớn nhất S&P 500 sẽ mở ra một cánh cửa đã bị khóa từ năm 2023.
Suy luận tự nhiên theo sau đó là: Phố Wall vui, tâm lý ưa rủi ro tăng, cổ phiếu xuất khẩu Việt Nam cũng đáng mua. Niềm tin này hợp lý ở một lớp. Vấn đề là nó đang gộp chung hai nhóm xuất khẩu vốn có cơ chế hưởng lợi ngược chiều nhau. Bức tranh lớn hơn đáng được nhìn rõ hơn trước khi đặt lệnh.
Nhóm 1: Xuất khẩu trực tiếp sang Mỹ
Thủy sản, dệt may và đồ gỗ là nhóm bán hàng cuối cho người tiêu dùng Mỹ. Đây là đối tượng bị ảnh hưởng trực tiếp nhất bởi chính sách thuế quan. Từ tháng 8/2025, hàng Việt Nam vào Mỹ chịu mức thuế 20% theo khung thỏa thuận thương mại song phương.TLD Apparel Dù cơ sở pháp lý của các mức thuế này tiếp tục diễn biến phức tạp sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ tháng 2/2026, ngành dệt may và thủy sản vẫn đối mặt với áp lực thuế quan và các cuộc điều tra theo Mục 301 đang tiến hành.
Quy mô thị trường cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể. Dệt may Việt Nam xuất 17,6 tỷ USD sang Mỹ trong năm 2024, chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may cả nước.TLD Apparel Mỹ là thị trường đơn lớn nhất với nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Bất kỳ thay đổi nào trong cấu trúc thuế, tác động sẽ truyền thẳng vào biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Vĩnh Hoàn (VHC) là ví dụ tiêu biểu. Mã này đóng cửa phiên 13/5 ở 61.200 đồng/cp, với doanh thu năm 2024 đạt 12.510 tỷ đồng, tăng 24,72% so với năm trước, và nắm giữ khoảng 14% thị phần xuất khẩu cá tra cả nước.LinkedIn Mỹ là thị trường lớn nhất của VHC. Ngoài ra, Minh Phú (MPC) chốt phiên ở 16.100 đồng, giảm 2,42%; May Sông Hồng (MSH) đứng giá ở 36.100 đồng; TNG tăng 2,59% lên 19.800 đồng.
Cơ chế hưởng lợi của nhóm này phụ thuộc vào chênh lệch thuế tương đối giữa hàng Việt Nam và hàng Trung Quốc tại thị trường Mỹ. Hiện hàng Trung Quốc chịu mức thuế cao hơn đáng kể tại Mỹ so với hàng Việt Nam ở nhiều mặt hàng. Đó là lý do cốt lõi khiến người mua Mỹ chuyển đơn từ Trung Quốc sang Việt Nam trong những năm gần đây. Nếu cuộc đàm phán Trump-Tập dẫn đến việc Mỹ giảm thuế với hàng Trung Quốc trong khi giữ nguyên với Việt Nam, chênh lệch tương đối thu hẹp và lợi thế cạnh tranh của Việt Nam bị bào mòn. Nếu cả hai cùng được giảm, Việt Nam giữ được lợi thế tuyệt đối nhưng phải cạnh tranh thị phần lại với Trung Quốc.
Nhóm 2: Lắp ráp điện tử FDI
Phái đoàn Trump đến Bắc Kinh không phải để đàm phán về tôm cá hay áo quần. Họ đến vì chip AI, iPhone và ô tô điện. Đây là điểm then chốt mà nhà đầu tư dễ bỏ qua.
Ông Jensen Huang muốn mở rộng danh sách khách hàng Trung Quốc được cấp phép mua H200, sau khi chính sách Mỹ đã cho phép bán chip H200 cho khách Trung Quốc được kiểm duyệt kèm thuế nhập 25%.CNBC Ông Tim Cook muốn ổn định tiếp cận thị trường Trung Quốc và nguồn linh kiện cho chuỗi lắp ráp đặt tại Việt Nam và Ấn Độ. Ông Elon Musk có Gigafactory Thượng Hải và phụ thuộc vào tiếp cận thị trường ô tô điện Trung Quốc.
Vấn đề cốt lõi nằm ở cấu trúc chuỗi cung ứng điện tử tại Việt Nam. Samsung đặt hơn 50% sản lượng smartphone toàn cầu tại các nhà máy ở Bắc Ninh và Thái Nguyên, Foxconn-Apple theo hướng tương tự.Vietnam Briefing Tuy nhiên, tỷ lệ nội địa hóa thực sự còn thấp: chỉ 35 đến 39 doanh nghiệp Việt là nhà cung cấp cấp 1 cho Samsung trong tổng số khoảng 340 nhà cung cấp trong chuỗi, và phần lớn cung cấp vật liệu tiêu hao, bao bì, in ấn. Chuỗi tại Việt Nam về bản chất là chuỗi lắp ráp cuối, không phải chuỗi tạo giá trị gia tăng cao.
Hệ quả của điều này là: nếu Mỹ cho phép Apple và Nvidia quay lại Trung Quốc dễ dàng hơn, chip AI bán được, linh kiện chuyển động lại, thì lý do kinh tế để duy trì hoặc mở rộng lắp ráp tại Việt Nam sẽ giảm đi. Dòng tiền đang dịch chuyển vì áp lực địa chính trị Mỹ-Trung. Nếu áp lực đó được hạ nhiệt, một phần dòng chuyển dịch có thể đảo chiều. Đây không phải dự đoán — đây là cơ chế đã được ghi nhận trong các báo cáo cấu trúc chuỗi cung ứng.
Tiền lệ năm 2020 cho thấy gì
Tháng 1/2020, Tổng thống Trump và cựu Phó Thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc ký Thỏa thuận Thương mại Giai đoạn 1, trong đó Trung Quốc cam kết mua thêm 200 tỷ USD hàng Mỹ trong hai năm.CSIS Kết quả: Trung Quốc chỉ thực hiện được khoảng 40% cam kết, một phần do Covid. Điều quan trọng hơn với Việt Nam là thỏa thuận đó không hạ thuế Section 301 với hàng Trung Quốc. Lý do để sản xuất dịch chuyển sang Việt Nam vẫn còn nguyên. Thị phần điện tử tiêu dùng của Việt Nam trong tổng xuất khẩu toàn cầu tăng từ 8,3% năm 2017 lên 10,4% năm 2023 trong bối cảnh đó.Rhodium Group
Vòng đàm phán lần này khác ở chỗ trọng tâm là chip AI và tiếp cận thị trường công nghệ, không phải mua bán hàng nông sản hay hàng tiêu dùng thông thường. Nếu Mỹ nới kiểm soát công nghệ với Trung Quốc và Trung Quốc mở thị trường tiêu dùng cho Apple, Tesla, nhóm hưởng lợi đầu tiên là các tập đoàn trong S&P 500, không phải chuỗi lắp ráp tại Việt Nam. Đó là vì sao Phố Wall lập đỉnh và áp lực lên nhóm FDI điện tử có thể cùng tồn tại, kể cả khi nhóm hàng tiêu dùng xuất Mỹ ngắn hạn được hỗ trợ tâm lý.
Tín hiệu theo dõi trong những ngày tới
Bức tranh đầy đủ hơn cho nhà đầu tư Việt Nam không phải là “thương chiến hạ nhiệt thì mua cổ phiếu xuất khẩu”. Phân biệt theo chuỗi giá trị mới là cách nhìn chính xác hơn.
Nhóm xuất khẩu trực tiếp sang Mỹ được hỗ trợ tâm lý ngắn hạn, nhưng vận mệnh dài hạn phụ thuộc vào chênh lệch thuế tương đối Mỹ-Trung. Nhóm lắp ráp điện tử FDI đang nhận tín hiệu bất an cấu trúc: ngay cả khi giá cổ phiếu tăng trong phiên ưa rủi ro, nền tảng lợi thế chuỗi cung ứng có thể bị chính cuộc đàm phán này bào mòn dần trong trung và dài hạn.
Hai tín hiệu cụ thể đáng theo dõi trong 24 đến 72 giờ tới: thứ nhất, tuyên bố chính thức về việc mở rộng danh sách khách hàng Trung Quốc được cấp phép mua chip H200 của Nvidia; thứ hai, bất kỳ động thái nào liên quan đến cơ cấu thuế với hàng Việt Nam trong khuôn khổ đàm phán song phương. Cả hai đều có thể thay đổi hướng đi ngay trong tuần này.
VN-Index kết thúc phiên 13/5 ở 1.898,37 điểm. Phố Wall lập đỉnh là tin tốt cho tâm lý thị trường. Nhưng tâm lý là một lớp, còn cơ chế chuỗi giá trị là một lớp khác. Hai lớp đó đang chỉ về hai hướng khác nhau tùy theo nhóm cổ phiếu.
