Năm 2012, Nghị định 24 xây một bức tường: Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng, ngân hàng thương mại không được huy động hay cho vay vàng. Bức tường đó đứng vững suốt 14 năm. Nhưng đến năm 2026, chính các ngân hàng lớn đang xếp hàng nộp hồ sơ để làm điều mà bức tường đó từng chỉ cho Nhà nước: sản xuất vàng miếng.
Chính sách quản lý vàng của Việt Nam đang trải qua cú đảo chiều lớn nhất kể từ năm 2012. Không phải bằng một quyết định duy nhất, mà bằng bốn mốc chính sách nối tiếp nhau. Hiểu bốn mốc này là hiểu tại sao giá vàng trong nước hiện tại cao hơn giá quốc tế khoảng 17-18 triệu đồng mỗi lượng, và tại sao khoảng cách đó có khả năng thu hẹp trong những năm tới.
Mốc 1: Năm 2012, “bức tường” được dựng lên vì lý do chính đáng
Nghị định 24/2012/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 25/5/2012, ra đời trong bối cảnh vàng hóa hệ thống ngân hàng đang là mối nguy thực sự. Chênh lệch giá SJC và thị trường thế giới có lúc lên tới hàng triệu đồng mỗi lượng; tỷ giá USD/VND chịu sức ép khi người dân liên tục chuyển sang tích trữ vàng thay vì gửi tiết kiệm.Công báo CP
Nghị định 24 thiết lập bốn trụ cột. NHNN là cơ quan duy nhất được nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng. Thương hiệu SJC trở thành thương hiệu vàng miếng quốc gia duy nhất. Ngân hàng thương mại chấm dứt huy động và cho vay vàng. Sản xuất vàng trang sức phải có giấy phép của NHNN.
Trong giai đoạn đầu, biện pháp này phát huy tác dụng: vàng hóa trong bảng cân đối ngân hàng giảm rõ rệt, áp lực lên tỷ giá dịu lại. Nhưng cấu trúc một cửa đồng nghĩa với một hệ quả không thể tránh: khi cầu vàng trong dân tăng nhanh hơn lượng SJC được phép đưa ra thị trường, chênh lệch giá sẽ phình ra vì không có cơ chế thị trường nào tự cân bằng được.
Mốc 2: Năm 2023-2024, đấu thầu giải triệu chứng nhưng không chữa bệnh gốc
Khi mức chênh lệch giá SJC so với thế giới nở rộng trở lại, NHNN chọn công cụ đấu thầu vàng miếng. Các tổ chức được cấp phép đặt thầu theo từng phiên; khối lượng tùy theo nhu cầu điều tiết. Cơ chế này giúp thu hẹp chênh lệch sau mỗi đợt căng thẳng, nhưng không thay đổi được bản chất: nguồn cung vàng miếng vẫn đi qua một cửa duy nhất, vẫn phụ thuộc vào từng quyết định hành chính.
Tính đến đầu tháng 5/2026, giá vàng miếng SJC niêm yết khoảng 167,5 triệu đồng/lượng (bán ra), trong khi giá vàng thế giới đang ở mức 4.721,53 USD/oz vào ngày 8/5/2026.VietnamNetThời báo TCVN Mức chênh lệch khoảng 17-18 triệu đồng/lượng vẫn còn đó, dù đã thu hẹp đáng kể so với đỉnh điểm. Đây là bằng chứng rõ ràng nhất rằng đấu thầu chỉ là công cụ tình huống, không phải giải pháp cơ cấu.
Mốc 3: Tháng 4/2026, cấu trúc cung chính thức được mở
Đây là mốc bản lề, quan trọng hơn cả đấu thầu. Quy định mới đặt ngưỡng vốn điều lệ tối thiểu để được cấp phép sản xuất vàng miếng: 1.000 tỷ đồng đối với doanh nghiệp và 50.000 tỷ đồng đối với ngân hàng thương mại. Tính đến ngày 14/4/2026, NHNN đã nhận 11 hồ sơ đề nghị cấp phép từ cả ngân hàng lẫn doanh nghiệp.Dân trí
Phía ngân hàng, chín đơn vị vượt ngưỡng 50.000 tỷ đồng: nhóm Big4 gồm Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank; nhóm tư nhân lớn gồm VPBank, Techcombank, MB, ACB và HDBank.VietnamNet Phía doanh nghiệp có PNJ, DOJI và SJC. NHNN đang phối hợp với các bộ ngành liên quan để xem xét hồ sơ.
Điều khiến mốc này khác về bản chất so với đấu thầu: khi nhiều thương hiệu cùng được sản xuất và nhập khẩu vàng nguyên liệu, giá vàng miếng trong nước có thể tự tìm đến giá quốc tế qua cạnh tranh, thay vì chờ từng phiên đấu thầu hành chính. Đây là sự khác biệt về cơ chế, không chỉ về số lượng nhà cung cấp.
Mốc 4: Ngày 29/4/2026, đề xuất sàn giao dịch vàng quốc gia được đặt lên bàn
Tại cuộc làm việc với NHNN ngày 29/4/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu khẩn trương báo cáo Thường trực Chính phủ về việc nghiên cứu, xem xét đề xuất thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia, với tinh thần “không để chậm trễ hơn nữa”.Chính phủ
Cần đọc đúng nội dung chỉ đạo này: đây là yêu cầu nghiên cứu và báo cáo đề xuất, chưa phải quyết định thành lập. Tuy nhiên, kết hợp với làn sóng cấp phép sản xuất, hướng đi đã rõ ràng. Nếu sàn vàng quốc gia được lập, giá vàng trong nước và quốc tế sẽ được khớp liên tục trên một nền tảng tập trung, thay vì qua can thiệp hành chính từng phiên.
Cùng thời điểm, Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) khuyến nghị Việt Nam cho phép ngân hàng tham gia sâu hơn vào thị trường vàng và xem xét cơ chế công nhận vàng làm tài sản đảm bảo, lấy Indonesia và Singapore làm tham chiếu khu vực.Thời báo TCVN Đây không phải tín hiệu quyết định hướng đi của Việt Nam, mà là điểm gặp giữa lộ trình chính sách trong nước và mô hình khu vực đang hình thành.
Bốn mốc, một sợi chỉ logic
Nhìn lại từ 2012 đến 2026, chuỗi chính sách này có logic nhất quán. Nghị định 24 giải quyết được bài toán vàng hóa trong hệ thống ngân hàng nhưng không giải quyết được lượng vàng nằm im trong dân. Theo các ước tính khác nhau, lượng vàng tích lũy trong nền kinh tế Việt Nam dao động từ khoảng 500 tấn đến hơn 2.000 tấn, quy ra giá trị ở mức giá hiện tại là nhiều chục đến hàng trăm tỷ USD nằm ngoài lưu thông.Saigon Times
Đấu thầu 2023-2024 cố gỡ triệu chứng (chênh lệch giá) mà không chạm được nguyên nhân (cấu trúc cung một chiều). Cấp phép cho nhiều chủ thể sản xuất năm 2026 mới thực sự mở cấu trúc cung. Sàn vàng quốc gia, nếu được lập, là tầng cuối: nơi giá vàng trong nước và quốc tế hội tụ liên tục qua cơ chế thị trường, không phải qua từng phiên can thiệp hành chính.
Tín hiệu đáng theo dõi trong những tháng tới
Chính sách đang thay đổi, nhưng nhiều biến số quan trọng vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng. Có ba tín hiệu cụ thể đáng theo dõi sát.
Thời điểm cấp phép đợt đầu. Khi NHNN chính thức cấp phép sản xuất cho các đơn vị đủ điều kiện, thị trường sẽ có nhiều thương hiệu vàng miếng cạnh tranh với SJC. Mức chênh giá giữa SJC và các thương hiệu mới sẽ phản ánh phần chênh lệch độc quyền còn lại của SJC. Theo lý thuyết cạnh tranh, phần này sẽ thu hẹp dần theo thời gian khi nguồn cung đa dạng hơn.
Lộ trình pháp lý của sàn vàng quốc gia. Hiện tại đề án đang ở giai đoạn nghiên cứu và báo cáo. Khi và nếu sàn đi vào vận hành, mô hình là nền tảng giao dịch tập trung kết nối giá vàng trong nước với giá quốc tế theo thời gian thực. Theo các thảo luận hiện tại, giai đoạn đầu sàn dự kiến chủ yếu dành cho giao dịch vàng nguyên liệu nhập khẩu giữa các thành viên tổ chức.
Sản phẩm tài chính liên kết vàng. WGC đề cập đến khả năng dùng vàng làm tài sản đảm bảo cho vay. Nếu được phép, đây là kênh để người giữ vàng nhận lợi suất thay vì chỉ cất giữ, đồng thời kéo lượng vàng trong dân vào lưu thông tài chính.
Mười bốn năm qua, câu hỏi cốt lõi không thay đổi: làm thế nào để vàng trong dân không nằm im ngoài nền kinh tế. Câu trả lời thì đang thay đổi. Tốc độ chuyển đổi thực tế phụ thuộc vào tiến độ cấp phép, lộ trình pháp lý của sàn vàng và khả năng NHNN duy trì ổn định tỷ giá trong giai đoạn chuyển tiếp. Ba biến số này sẽ định hình bức tranh thị trường vàng Việt Nam trong 2-3 năm tới.
