Bức tranh lớn cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu vừa trải qua một trong những tháng biến động dữ dội nhất kể từ đại dịch. Giá dầu Brent tăng hơn 45% chỉ trong bốn tuần, từ vùng 77 USD lên đỉnh 112,57 USD, rồi bất ngờ quay đầu khi ngoại giao Mỹ-Iran phát tín hiệu hạ nhiệt. Câu hỏi lúc này không còn là dầu tăng hay giảm, mà là dòng tiền sẽ dịch chuyển về đâu trên sàn chứng khoán Việt Nam.
Một tháng kịch tính trên thị trường dầu
Sau gần một tháng leo thang liên tục, giá dầu Brent bất ngờ lao dốc khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố các cuộc đàm phán với Iran đang diễn ra “rất tích cực” và ra lệnh tạm hoãn tấn công cơ sở năng lượng Iran trong 10 ngày. Trong phiên ngày 23/3, dầu Brent từng giảm gần 11% về 99,94 USD/thùng trước khi hồi phục nhẹ.CNBC
Đến phiên 31/3, Brent đóng cửa tại 107,35 USD/thùng, giảm khoảng 5 USD so với đỉnh 112,57 USD ghi nhận ngày 27/3. Biên độ dao động từ 99 đến 115 USD chỉ trong hai tuần cho thấy thị trường năng lượng đang bị chi phối hoàn toàn bởi các tín hiệu ngoại giao. Mỗi dòng tweet, mỗi tuyên bố từ Washington hay Tehran đều có thể kéo giá dầu lên xuống hàng chục phần trăm trong vài giờ.
Phố Wall bùng nổ, châu Á chia rẽ
Dòng tiền đang dịch chuyển theo hai hướng trái ngược ở hai bờ Thái Bình Dương. Đêm 31/3, chứng khoán Mỹ tăng mạnh nhất kể từ tháng 5 nhờ kỳ vọng chiến tranh Iran sớm kết thúc.CNBC Dow Jones tăng 1.125 điểm (+2,49%) lên 46.341 điểm, S&P 500 tăng 2,91% lên 6.528 điểm. Tuy nhiên, cần nhìn vào bức tranh rộng hơn: cả quý I/2026, S&P 500 vẫn giảm 5,3%, quý tồi tệ nhất kể từ năm 2022.
Trong khi Phố Wall hồ hởi, KOSPI Hàn Quốc lại rơi về vùng 5.000 điểm, giảm gần 4% trong phiên do áp lực bán ròng từ khối ngoại (733,8 tỷ won) kết hợp cú sụp của Micron Technology (-9,88%) kéo theo nhóm bán dẫn.Seoul Economic Daily Từ đỉnh 6.300 điểm cách đây một tháng, KOSPI đã mất hơn 1.300 điểm. Sự phân kỳ giữa Mỹ và châu Á này là tín hiệu đáng lo ngại cho các thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam.
VN-Index phiên 31/3 đóng cửa tại 1.674 điểm, tăng nhẹ 0,72%. Mức tăng khiêm tốn này cho thấy nhà đầu tư nội vẫn đang thận trọng, chờ đợi tín hiệu rõ ràng hơn từ mặt trận ngoại giao.
BSR giảm sàn: Nghịch lý lọc hóa dầu
Cổ phiếu gây chú ý nhất phiên sáng 1/4 là BSR (Lọc hóa dầu Bình Sơn), giảm 5,15% về 27.650 đồng với khối lượng giao dịch hơn 20 triệu cổ phiếu, gấp đôi trung bình 5 phiên. Nhiều nhà đầu tư thắc mắc: dầu giảm thì chi phí đầu vào giảm, tại sao BSR lại bị bán tháo?
Câu trả lời nằm ở đặc thù mô hình kinh doanh lọc hóa dầu. BSR mua dầu thô để lọc thành xăng dầu thành phẩm, và lợi nhuận phụ thuộc vào biên lọc (crack spread), tức chênh lệch giữa giá bán sản phẩm và giá mua nguyên liệu. Khi giá dầu thô giảm đột ngột, hàng tồn kho dầu thô mua ở giá cao bị giảm giá trị, trong khi giá bán sản phẩm cũng bị kéo xuống theo. Nói cách khác, BSR đang ngồi trên núi hàng tồn kho mua ở giá đỉnh, và biên lọc bị thu hẹp từ cả hai phía.
Ba nhóm ngành hưởng lợi khi dầu hạ nhiệt
Nếu đàm phán Mỹ-Iran thực sự tiến triển và dầu duy trì xu hướng giảm, dòng tiền sẽ dịch chuyển rõ rệt sang ba nhóm ngành chịu áp lực nặng suốt tháng 3.
Hàng không: Kỳ vọng biên lợi nhuận phục hồi
Vietnam Airlines (HVN) và Vietjet (VJC) chịu áp lực nặng suốt tháng 3 khi chi phí nhiên liệu chiếm 30-40% chi phí vận hành. Vietnam Airlines đã phải cắt 7 đường bay và 1.700 chuyến/tháng từ tháng 4 để đối phó với giá nhiên liệu tăng vọt.Vietstock VJC hiện ở 156.100 đồng, HVN ở 21.300 đồng. Cả hai đều giảm nhẹ trong tuần qua nhưng chưa phản ánh đầy đủ kịch bản dầu hạ nhiệt. Nếu Brent về dưới 100 USD, biên lợi nhuận của nhóm hàng không có thể cải thiện 3-5 điểm phần trăm.
Vận tải và logistics: Cước container có thể giảm mạnh
Gemadept (GMD) tăng 1,27% lên 79.500 đồng, Hải An (HAH) tăng 1,25% lên 56.700 đồng trong phiên gần nhất. Cước container đã tăng gấp đôi khi eo biển Hormuz bị phong tỏa; nếu tuyến đường được mở lại, chi phí vận tải sẽ giảm đáng kể, hỗ trợ biên lợi nhuận cho cả nhóm. Đây là nhóm ngành phản ứng nhanh nhất với kịch bản hòa bình ở eo biển Hormuz.
Tiêu dùng và bán lẻ: Áp lực CPI giảm bớt
Diesel trong nước đã tăng hơn 50% trong tháng 3, đẩy giá vé xe khách tăng tới 36%. Giá dầu hạ nhiệt sẽ giảm áp lực lên CPI, tạo dư địa cho Ngân hàng Nhà nước giữ chính sách tiền tệ ổn định. Điều này gián tiếp hỗ trợ nhóm tiêu dùng và bất động sản, vốn nhạy cảm với lãi suất.
Đừng vội lạc quan: Ba rủi ro cần theo dõi
Dù tín hiệu đàm phán là tích cực, nhà đầu tư cần giữ kỷ luật quản trị rủi ro trước ba yếu tố có thể đảo chiều bất cứ lúc nào.
Thứ nhất, Iran đã bác bỏ đàm phán trực tiếp với Mỹ, và giá dầu ngay lập tức tăng gần 6% sau tuyên bố này. Diễn biến ngoại giao hoàn toàn có thể đảo chiều chỉ sau một dòng tweet. Thứ hai, eo biển Hormuz vẫn chưa được mở lại, đồng nghĩa 20% nguồn cung dầu toàn cầu vẫn bị gián đoạn. Trump đã cảnh báo sẽ ném bom cơ sở năng lượng Iran nếu Hormuz không được mở trước hạn chót. Thứ ba, KOSPI lao dốc từ 6.300 về 5.000 điểm có thể lan sang các thị trường mới nổi châu Á nếu dòng vốn ngoại tiếp tục rút.
Cổ phiếu cần theo dõi phiên hôm nay
Phiên giao dịch ngày 1/4 mở cửa với nhiều yếu tố đan xen. Phố Wall tăng mạnh hỗ trợ tâm lý, nhưng KOSPI lao dốc và giá dầu biến động khó lường tạo ra bức tranh đầy thách thức.
BSR tiếp tục chịu áp lực bán nếu dầu giảm thêm; nhà đầu tư nên theo dõi biên lọc để đánh giá mức hỗ trợ giá. VJC và HVN có thể hưởng lợi nếu tâm lý thị trường chuyển sang kỳ vọng dầu giảm dài hạn. GMD và HAH đã tăng nhẹ phiên trước, có thể tiếp tục được hỗ trợ nếu kịch bản mở lại Hormuz rõ ràng hơn.
Trong bối cảnh biến động cực lớn như hiện tại, ưu tiên hàng đầu là theo dõi diễn biến đàm phán Mỹ-Iran và phản ứng giá dầu trong phiên để ra quyết định. Dòng tiền đang dịch chuyển, và nhà đầu tư nào đọc đúng hướng sẽ nắm lợi thế.
