Bóng ma đình lạm trở lại: CPI vọt 3,35%, dầu Brent tiến sát 115 USD — Việt Nam đứng trước ngã rẽ lớn

Bức tranh lớn cho thấy điều đáng ngại

Dòng tiền đang dịch chuyển — và không theo hướng ai mong muốn. Chỉ trong vòng bốn tuần, ba sự kiện vĩ mô lớn đã xảy ra gần như đồng thời: CPI tháng 2 vọt lên 3,35% so với cùng kỳ (từ mức 2,53% tháng 1)^{Thanh Niên}, giá dầu Brent tăng từ dưới 75 USD/thùng lên gần 115 USD/thùng, và Big 4 ngân hàng đồng loạt đẩy lãi suất huy động lên mức cao nhất trong hơn một năm.

Từng mảnh ghép riêng lẻ đã đáng lo ngại. Nhưng khi ghép lại, chúng vẽ nên bức tranh mà giới phân tích quốc tế gọi bằng cái tên đáng sợ: đình lạm (stagflation) — lạm phát tăng nóng trong khi tăng trưởng kinh tế chậm lại.

Eo biển Hormuz — ngòi nổ từ Trung Đông

Nguyên nhân trực tiếp đẩy giá dầu lên mức cao nhất kể từ tháng 7/2024 là quyết định đóng cửa eo biển Hormuz của Iran vào ngày 4/3/2026 đối với tàu bè thuộc các quốc gia đồng minh Mỹ và Israel^Sputnik. Eo biển này là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu.

Kết quả: giá dầu Brent trung bình tháng 3 đạt khoảng 97 USD/thùng, tăng 33% so với tháng 2. Phiên 9/3, giá Brent có lúc vọt lên 114,36 USD/thùng — mức tăng trong ngày lớn nhất kể từ năm 1988^{Báo Mới}.

Goldman Sachs đã nâng dự báo giá Brent trung bình năm 2026 từ 77 USD lên 85 USD/thùng, với cảnh báo rằng trong kịch bản rủi ro cao kéo dài 10 tuần, giá có thể chạm 135 USD/thùng^CafeF.

Việt Nam — nền kinh tế dễ tổn thương trước cú sốc dầu

Điều khiến Việt Nam đặc biệt nhạy cảm là mức độ phụ thuộc vào nguồn cung Trung Đông. Trong 11 tháng đầu 2025, Việt Nam nhập khoảng 12,3 triệu tấn dầu thô, riêng Kuwait cung cấp tới 9,9 triệu tấn — chiếm hơn 80% tổng lượng nhập khẩu. Hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Bình Sơn đáp ứng 70-80% nhu cầu xăng dầu thành phẩm, nhưng hoàn toàn phụ thuộc nguồn dầu thô nhập khẩu.

Theo các mô hình phân tích, mỗi khi giá dầu tăng 10 USD/thùng, CPI Việt Nam có thể tăng thêm 0,25-0,55 điểm phần trăm, trong khi GDP bị kéo giảm 0,15-0,35 điểm phần trăm. Với mức tăng gần 40 USD/thùng kể từ đầu tháng 3, tác động lên lạm phát có thể lên tới 1-2 điểm phần trăm — đe dọa trực tiếp trần lạm phát 4,5% mà Quốc hội đã phê duyệt^VietnamPlus.

Ngân hàng Nhà nước — thế tiến thoái lưỡng nan

Bức tranh lớn cho thấy chính sách tiền tệ đang rơi vào thế kẹt kinh điển. Một mặt, lạm phát đang tăng nhanh đòi hỏi thắt chặt tiền tệ. Mặt khác, Quốc hội đã đặt mục tiêu tăng trưởng GDP tối thiểu 10% cho năm 2026^{The Investor} — một con số tham vọng cần tín dụng rẻ để hỗ trợ.

Trên thực tế, Big 4 ngân hàng đã đồng loạt tăng lãi suất huy động trong tháng 3^Vietnam.vn. Vietcombank và VietinBank đưa lãi suất dài hạn lên 6,5%/năm, Agribank thậm chí tăng mạnh 0,7 điểm phần trăm lên mức 7,0%/năm cho kỳ hạn dài. Tổng cộng 18 ngân hàng đã tăng lãi suất huy động chỉ riêng trong tháng 3.

Chi phí vốn tăng đồng nghĩa lãi suất cho vay sẽ sớm điều chỉnh theo, tạo áp lực lên doanh nghiệp và thị trường bất động sản. Ngân hàng Nhà nước đã hạ trần tăng trưởng tín dụng xuống khoảng 15% cho năm 2026, ưu tiên ổn định vĩ mô. Nhưng nếu lạm phát tiếp tục tăng, cơ quan này có thể buộc phải tăng lãi suất điều hành — một động thái sẽ gây sức ép lớn lên mục tiêu tăng trưởng.

Ai hưởng lợi, ai chịu thiệt?

Trong kịch bản đình lạm, sự phân hóa giữa các nhóm ngành rất rõ rệt:

Nhóm hưởng lợi:

• Dầu khí — BSR, GAS, PVS, PVD, PLX được hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu tăng. Phiên 27/3, PLX đã tăng 5,89%.
• Xuất khẩu hàng hóa cơ bản — Nông sản, nguyên liệu thô hưởng lợi từ giá hàng hóa thế giới tăng.
• Ngành phòng thủ — Thực phẩm, tiện ích, y tế — nhu cầu ổn định bất kể chu kỳ kinh tế.

Nhóm chịu thiệt:

• Bất động sản — Chịu tác động kép từ lãi suất tăng và siết tín dụng.
• Bán lẻ, tiêu dùng không thiết yếu — Sức mua giảm khi lạm phát ăn mòn thu nhập.
• Hàng không, vận tải — Chi phí nhiên liệu tăng trực tiếp vào giá thành.
• Ngân hàng — Biên lãi ròng (NIM) bị thu hẹp khi lãi suất huy động tăng nhanh hơn lãi suất cho vay.

Dòng tiền đang dịch chuyển — đừng đứng sai phía

Đình lạm không xảy ra qua một đêm, nhưng các tín hiệu cảnh báo đã rõ ràng. CPI lõi ở mức 3,74% cho thấy áp lực giá đang lan rộng vào nền kinh tế thực, không chỉ dừng ở giá xăng dầu. VN-Index phiên 27/3 vẫn tăng mạnh lên 1.672,8 điểm^VietnamPlus, nhưng dòng tiền đang phân hóa rõ rệt — tập trung vào nhóm dầu khí và bất động sản đầu cơ, thay vì dàn trải đều.

Chiến lược phù hợp trong giai đoạn này: giảm tỷ trọng nhóm nhạy cảm lãi suất, tăng tỷ trọng nhóm hưởng lợi từ giá năng lượng và phòng thủ. Quan trọng nhất, hãy theo dõi sát hai biến số then chốt: diễn biến đàm phán tại eo biển Hormuz và quyết định lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước trong quý 2.