Bức tranh lớn cho thấy một cấp độ đối đầu mới tại Hormuz. Sau 21 giờ đàm phán marathon tại Islamabad, phái đoàn Mỹ và Iran không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào. Tổng thống Trump ngay lập tức tuyên bố phong tỏa hải quân eo biển Hormuz từ phía Mỹ, biến tuyến đường vận chuyển 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu thành vùng cấm hai chiều. Dầu Brent đóng cửa ở mức 95,35 USD/thùng hôm thứ Sáu 10/4, nhưng futures đêm Chủ nhật đã tăng khoảng 6-7%, đưa giá hướng về vùng 101-102 USD. Phiên thứ Hai 14/4 sẽ là phiên đầu tiên thị trường Việt Nam phản ánh cú sốc này.
1. Phong tỏa hai chiều: tình huống chưa từng có
Trước đây, chỉ Iran đóng eo biển Hormuz và yêu cầu tàu thương mại xin phép để đi qua. Lần này, Mỹ tuyên bố phong tỏa từ phía ngoài, nghĩa là eo biển bị chặn từ cả hai phía. Đây là tình huống chưa từng xảy ra trong lịch sử hiện đại của tuyến hàng hải này.
Hormuz xử lý khoảng 20% lưu lượng dầu và khí đốt toàn cầu.Fortune Việc eo biển gần như đóng cửa hoàn toàn đã tạo ra thiếu hụt nguồn cung ước tính 4,5-5 triệu thùng/ngày, được bù đắp tạm thời bởi các đợt xả kho dự trữ chiến lược phối hợp bởi IEA.CoinDesk Tuy nhiên, nguồn dự trữ chiến lược đang tiến đến giới hạn vào giữa tháng 4.
Điểm khác biệt then chốt: lệnh phong tỏa của Mỹ mang tính đối đầu quân sự trực tiếp, không chỉ nhắm vào Iran mà ảnh hưởng đến tất cả tàu thương mại qua lại eo biển. CENTCOM xác nhận lệnh phong tỏa có hiệu lực từ thứ Hai 13/4 lúc 10:00 sáng ET (21:00 giờ Việt Nam).NPR
2. Dầu vượt 100 USD trở lại: so sánh với đợt tháng 3
Lần gần nhất dầu Brent vượt 100 USD/thùng là giai đoạn 16/3-2/4, khi giá dao động trong khoảng 100-113 USD. Trong giai đoạn đó, VN-Index đã giảm 12,5% từ đỉnh 1.818 điểm (4/3) xuống đáy 1.591 điểm (23/3).
| Yếu tố | Đợt tháng 3 | Đợt hiện tại (14/4) |
|---|---|---|
| Nguyên nhân | Iran đóng Hormuz, leo thang quân sự | Đàm phán đổ vỡ + Mỹ phong tỏa hai chiều |
| Brent đỉnh | 112,57 USD (27/3) | Dự kiến vượt 100 USD |
| VN-Index trước sốc | 1.818 điểm | 1.750 điểm |
| Mức giảm VN-Index | -12,5% trong 13 phiên | Chưa biết |
| Chính sách hỗ trợ | Quỹ bình ổn + giảm thuế BVMT | Quỹ bình ổn + miễn 3 sắc thuế từ 16/4 |
| Dự trữ chiến lược IEA | Mới bắt đầu xả | Gần cạn giới hạn |
Ba yếu tố đáng lưu ý. Thứ nhất, thị trường đã có “miễn dịch” phần nào: VN-Index đã trải qua đợt giảm sâu 12,5% trong tháng 3 và phục hồi 10% từ đáy 1.591 lên 1.750 điểm. Nhiều nhà đầu tư đã giảm tỷ trọng hoặc thiết lập stop-loss.
Thứ hai, rủi ro lần này nghiêm trọng hơn ở mức cung: phong tỏa hai chiều cộng với dự trữ IEA cạn dần tạo áp lực nguồn cung lớn hơn. Goldman Sachs cảnh báo Brent có thể duy trì trên 100 USD suốt năm 2026 nếu Hormuz đóng cửa thêm một tháng.OilPrice
Thứ ba, biên độ phản ứng phiên đầu thường bị phóng đại. Kinh nghiệm từ phiên 9/3 cho thấy VN-Index giảm 6,5% trong một phiên nhưng phục hồi mạnh các phiên sau.
3. Nhóm nào hưởng lợi, nhóm nào chịu áp lực?
Dầu khí thượng nguồn và dịch vụ là nhóm hưởng lợi trực tiếp nhất. PVS (Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí) đóng cửa ở 39.600 đồng, tăng 5,60% phiên 10/4, với dòng tiền ngoại mua ròng. PVD (Khoan & Dịch vụ) ở 33.900 đồng, tăng 4,63%. PVT (Vận tải Dầu khí) ở 22.500 đồng, tăng 3,69%, hưởng lợi gián tiếp khi các tuyến hàng hóa phải đi đường vòng xa hơn. Tuy nhiên, tất cả các mã trên vẫn nằm trong xu hướng giảm trung hạn kể từ đầu tháng 3; nhịp hồi phiên 10/4 chưa đủ để xác nhận đảo chiều.
Downstream (lọc hóa dầu) phức tạp hơn. BSR (Lọc hóa dầu Bình Sơn) tăng 7,00% lên 26.750 đồng, nhưng giá dầu đầu vào tăng mạnh có thể thu hẹp biên lọc (crack spread) nếu giá bán lẻ bị kiểm soát. OIL (Dầu Việt Nam) tăng 7,04% lên 15.200 đồng, nhưng thanh khoản thấp và rủi ro biến động cao.
Hàng không chịu áp lực rõ nhất. HVN (Vietnam Airlines) chỉ tăng 0,67% lên 22.500 đồng, gần như không phản ứng theo đà thị trường chung. VJC (Vietjet Air) tăng 0,60% lên 167.000 đồng. Nhiên liệu chiếm 30-40% chi phí vận hành hàng không; mỗi 10 USD/thùng dầu tăng thêm sẽ ảnh hưởng đáng kể đến biên lợi nhuận Q2.
Vận tải và logistics cũng chịu áp lực tương tự khi chi phí nhiên liệu tăng trực tiếp ăn mòn biên lợi nhuận, đặc biệt các doanh nghiệp không có hợp đồng hedging nhiên liệu. Nhóm tiêu dùng, bán lẻ cũng bị ảnh hưởng gián tiếp khi giá xăng dầu đẩy chi phí vận chuyển lên cao, tạo thêm áp lực lạm phát.
4. Tấm đệm chính sách: quỹ bình ổn và miễn thuế từ 16/4
Chính phủ đã chủ động xây dựng nhiều lớp bảo vệ. Sau khi chi mạnh trong tháng 3 với mức chi 4.000-5.000 đồng/lít cho mỗi lít xăng dầu, Chính phủ đã bổ sung 8.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương vào quỹ bình ổn.CafeF Đáng chú ý, kỳ điều hành ngày 9/4, liên bộ đã chuyển sang trích lập quỹ (800 đồng/lít xăng, 1.000 đồng/lít diesel), tín hiệu cho thấy quỹ đang được tái tạo sau giai đoạn xả mạnh.VnExpress
Giá nhiên liệu trong nước kỳ 9/4 đã giảm đáng kể: xăng E5 RON 92 về 22.340 đồng/lít (giảm 2.390 đồng, tương đương 9,7% so với kỳ trước), diesel giảm mạnh hơn về 33.730 đồng/lít (giảm 9.510 đồng, tương đương 22,0%).
Lớp bảo vệ tiếp theo là miễn 3 sắc thuế xăng dầu từ 16/4. Quốc hội đã thông qua với 460/500 đại biểu tán thành, miễn đồng loạt thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt, và tạm ngưng thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu, có hiệu lực từ 16/4 đến 30/6/2026.PetroTimes
Tuy nhiên, dư địa bù đắp có giới hạn. Nếu dầu thế giới duy trì trên 100 USD/thùng trong nhiều tuần, các biện pháp thuế và quỹ bình ổn sẽ giảm bớt cú sốc chứ không triệt tiêu hoàn toàn. Kỳ điều hành tiếp theo (dự kiến 14/4 hoặc 16/4) sẽ phản ánh rõ hơn mức tăng giá dầu cuối tuần.
5. Theo dõi gì trong phiên 14/4?
Nhà đầu tư có thể cân nhắc:
Đánh giá lại tỷ trọng nhóm nhạy cảm với giá dầu. Nhóm hàng không (HVN, VJC) đối diện áp lực chi phí Jet A1 phản ánh rõ trong Q2. Nhóm dầu khí (BSR, OIL, PVD, PVS) cần cẩn trọng nếu gap tăng: kinh nghiệm từ tháng 3 cho thấy giá dầu có thể đảo chiều nhanh khi có tín hiệu ngoại giao tích cực, ví dụ Brent giảm 13,3% trong một phiên (từ 109,27 xuống 94,75 USD) ngày 7-8/4 sau tin ngừng bắn.
Thiết lập kỷ luật stop-loss chặt chẽ hơn bình thường. Trong môi trường biến động cao, mức cắt lỗ ngắn hạn hợp lý là 5-7% tính từ giá mở cửa phiên. Tránh tâm lý “bắt đáy” trong 30 phút đầu phiên sáng, chờ thị trường hấp thụ xong tin tức.
Các tín hiệu đáng theo dõi trong phiên: biên độ mở cửa 9:00-9:30 (nếu gap giảm trên 2%, nhiều khả năng có nhịp hồi kỹ thuật trong phiên); dòng tiền khối ngoại (bán ròng mạnh là tín hiệu cảnh báo); và giá dầu Brent phiên châu Á sáng thứ Hai, yếu tố định hình tâm lý cả phiên.
Ba sai lầm cần tránh: bán tháo toàn bộ danh mục vì hoảng sợ (phiên 9/3 giảm 6,5% nhưng phục hồi mạnh sau đó); all-in nhóm dầu khí vì cho rằng “dầu tăng thì cổ phiếu dầu tăng” (mối tương quan không phải lúc nào cũng tuyến tính); và bỏ qua yếu tố ngoại giao, bởi chỉ một tuyên bố quay lại đàm phán có thể đảo chiều giá dầu 10-15% trong vài giờ.
Kết luận
Phiên 14/4 sẽ chịu áp lực giảm, nhưng thị trường Việt Nam đã trải qua đợt giảm 12,5% trong tháng 3 và cho thấy khả năng phục hồi nhanh khi tình hình hạ nhiệt. Yếu tố quyết định không phải mức gap giảm phiên sáng, mà là diễn biến thực tế của lệnh phong tỏa Hormuz trong 48-72 giờ tới và khả năng hai bên quay lại bàn đàm phán.
Ba yếu tố đáng theo dõi trong tuần tới: phản ứng của CENTCOM khi lệnh phong tỏa có hiệu lực lúc 21:00 giờ Việt Nam tối 13/4; giá dầu Brent phiên châu Á sáng thứ Hai; và bất kỳ tín hiệu nào từ kênh ngoại giao về khả năng tái đàm phán. Nếu không có tín hiệu hạ nhiệt trong 48 giờ, kịch bản Brent duy trì trên 100 USD sẽ trở nên rõ ràng hơn, và áp lực lên thị trường cổ phiếu sẽ kéo dài thay vì chỉ là cú sốc một phiên.
